QUALITY -TRAINING -CONSULTANT:QTC

کیفیت - آموزش - مشاوره : ( کام )

طراحی آزمایش ها

طراحی آزمایش ها


معرفي DOE
در اين سمينار به منظور بهبود كيفيت قطعات و فرآيندها از تكنيك «طراحي آزمايشها» استفاده شده است. روش فوق شامل يكسري آزمايشهايي است كه در آن عوامل يا متغيرهاي ورودي يك فرآيند آگاهانه تغيير داده شده و سپس تغييرات حاصله در خروج فرآيند شناسايي، مدلي براي نشان دادن رابطه بين ورودي و مشخصه كيفي خروجي تعريف مي‎گردد. سپس با كمك تكنيك تجزيه و تحليل واريانس براي مدل عوامل مهم شناسايي مي‎شوند.
بهبود كيفيت به روش «طراحي آزمايشها» زماني مي‎تواند موثر واقع گردد كه بخش لاينفكي از چرخه طراحي و توسعه فرآيند و محصول باشد.

1) روشهاي آماري كنترل كيفيت
موثرترين راهي كه تاكنون براي كنترل كيفيت محصولات پيدا شده روشهاي آماري مي‎باشد.
مادامي كه از مواد، افراد، روشها و ماشينها براي توليد استفاده مي‎شود مشكل تغيير كيفيت وجود خواهد داشت و مادامي كه اين مشكل وجود دارد روشهاي آماري كنترل كيفيت نيز لازم است.
متخصصين آمار روشهاي آماري را بر اساس پيچيدگي آنها به سه گروه عمده تقسيم‎بندي مي‎كنند:
الف) روشهاي آماري پايه.
ب) روشهاي آماري حد واسط.
ج) روشهاي آماري پيشرفته.

2) طراحي آزمايشها
2-1) معرفي
طراحي آزمايشها شامل يكسري آزمايشهايي است كه بطور آگاهانه در متغيرهاي ورودي فرآيند تغييراتي ايجاد شده تا از آن طريق ميزان تغييرات حاصل در پاسخ خروجي فرآيند مشاهده و شناسايي شود.
2-2) تاريخچه
تكنيك DOE در اوائل دهه 1920 بوسيله رونالد فيشر1 در مركز تحقيقات كشاورزي روتامستد2 لندن مطرح و آماده بهره‎برداري گرديد.
پس از جنگ جهاني دوم كارآزمودگان انگليسي DOE آنرا به آمريكا آوردند و براي اولين بار در صنعت شيمي آنرا بكار بستند. در سال 1960 بدون استثناء تمامي شركتهاي ژاپني از DOE استفاده مي‎كردند.
بدنبال موفقيتهاي اوليه فيشر در زمينه آزمايشهاي مربوط به كشاورزي و انتقال آزمايشها به خارج از آزمايشگاهها، ديگر محققين از جمله گينچي تا گوچي، جي باكس، ويلسون و … مطالعات خود را در مورد طراحي آزمايشها و بكارگيري روشهاي آماري تكميل كردند.
در طي 15 سال گذشته DOE كاربردهاي زيادي در زمينه‎هاي بهبود عملكرد فرآيند كاهش تغييرپذيري و بهبود بازده فرآيند داشته است.

3-2) مدل عمومي DOE
همانگونه كه در شكل (2-1) ديده مي‎شود، هر فرآيند تركيبي از ماشين‎آلات روشها و افراد مي‎باشد كه طي آن مواد ورودي به خروجي تبديل مي‎شوند.
عوامل قابل كنترل

عوامل غير قابل كنترل (درجه حرارت، رطوبت محيط)
شكل 2-1 مدل عمومي يك فرآيند DOE
محصول خروجي فرآيند يك يا چند مشخصه كيفي يا پاسخ قابل مشاهده دارد كه آنها را ا Y نشان مي‎دهيم.
متغيرهايي را كه در زمان اجراي فرآيند بتوان تغيير داد و تغييرات آنرا بررسي نمود قابل كنترل ناميده و آنها را با X نشان مي‎دهيم.
ديگر متغيرها را كه امكان كنترل آنها وجود ندارد عوامل غير قابل كنترل (عوامل اغتشاش)1 مي‎ناميم و با Z نشان مي‎دهيم.

4-2) زمان و كاربردهاي DOE
1ـ كاهش زمان توسعه و طراحي محصول و فرآيند.
2ـ بررسي و مطالعه رفتار يك فرآيند.
3ـ حداقل نمودن اثر واريانسها.
4ـ افزايش بهره‎وري فرآيند.
5ـ توليد محصول مقاوم بهبود بازده فرآيند.
6ـ مطالعه روابط بين متغيرهاي مستقل فرآيند (پارامترها) و خروجيها (متغير پاسخ).

5-2) زبان DOE (تعاريف اوليه)
* عامل : يك متغيري است كه ممكن است بر متغير پاسخ آزمايش اثر بگذارد.
* سطح : سطوح يك عامل مقادير مختلفي از آن عامل هستند كه طي آزمايش مورد بررسي واقع مي‎شوند.
* متغير پاسخ : متغير خروجي وابسته‎اي كه در نتيجه انجام آزمايش حاصل مي‎شود.
* عامل اغتشاش : عامل طرحي كه احتمالاً روي متغير پاسخ اثر مي‎گذارد اما علاقه‎اي به كنترل آن نداريم را اغتشاش مي‎نامند.
* اثر : تغييري كه بعلت تغيير سطح يك فاكتور در متغير پاسخ ايجاد مي‏‎شود را اثر يك عامل مي‎گويند.
* اثر متقابل : اثر متقابل عبارت است از تاثير ناشي از تغيير توام متغيرها روي متغير پاسخ.
* مشاهده : در يك آزمايش به اعداد و ارقامي كه پس از اندازه‎گيري صفات و مشخصه‎هاي مختلف حاصل مي‎گردند داده‎ها يا مشاهده مي‎گويند.
* بلوك : فاكتوري كه در يك طرح آزمايشي به عنوان منبع تغييرپذيري اثر گذار باشد بلوك ناميده مي‏شود.
* طرح آزمايشي : يك طرح آزمايشي (ED) آزمون يا يك سري آزمونهايي مي‎باشد كه در آن تغييرات هدفمند در متغيرهاي ورودي سيستم ايجاد شده بگونه‎اي كه بتوان اثرات تغييرات در پاسخ خروجي را مشاهده نمود. اين طرح شامل انتخاب پاسخها، عوامل، سطوح، بلوكها و … مي‎باشد.
* عوامل تصادفي : يك عامل ثابت سطوحي دارد كه بوسيله آزمايش كننده تعين مي‎شوند. يك عامل تصادفي سطوحي دارد كه بطور تصادفي از بين جمعيت سطوح ممكنه انتخاب مي‎شوند.
* خطاي آزمايش : از آنجاييكه در يك آزمايش، اجراهاي مختلف با يكديگر فرق مي‎كنند لذا در نتايج نوساناتي يا اغتشاشهايي وجود دارد اين اغتشاشها را معمولاً خطاهاي آزمايش يا بطور ساده خطا مي‎نامند.
* اغتشاش : عوامل اغتشاش آنهايي هستند كه در طي شرايط واقعي توليد قابل كنترل نيستند.
* واريانس : واريانس يك نمونه مقدار پراكندگي در متغير پاسخ مي‎باشد.

* تجزيه و تحليل واريانس ANOVA1
تجزيه و تحليل واريانس ANOVA يك روش آماري براي تحليل داده‎هاي پيوسته‎اي مي‎باشد كه از دو يا چند جمعيت نمونه‏‎گيري شده، يا اينكه اين نمونه‎گيري از آزمايشاتي باشد كه در آن چند آزمون انجام شده باشد.
نتايج آزمون معمولاً بصورت جدول تجزيه و تحليل واريانس (جدول 2-2) خلاصه مي‎گردد :
جدول تجزيه و تحليل واريانس
Source of Variation Sum of Squares D.F Mean Squares F0
Between Factor Levels SSF a-1 MSF
Within Factor Levels (error) SSE MSE
Total SST

جدول (2-2)
معمولاً براي تجزيه و تحليل داده‎هاي يك آزمايش از نرم ‎افزارهاي آماري كمك گرفته و نياز به محاسبه آماره آزمون F0 نيست.

6-2) اهداف DOE
در طراحي آزمايشها معمولاً اهدافي شبيه موارد ذيل مد نظر قرار مي‎گيرد :
الف) تعيين متغيرهايي (Xها) كه بيشترين اثر را روي متغير پاسخ دارند.
ب) تعيين مقادير متغيرهايي كه بيشترين اثر را روي متغير پاسخ دارند، بگونه‎اي كه y به مقدار اسمي خود نزديك باشد.
ج) تعيين متغيرهايي كه بيشترين اثر را روي متغير پاسخ دارند، بگونه‎اي كه تغييرات در متغير پاسخ كوچك باشد.
د) تعيين مقادير متغيرهايي كه بيشترين اثر را روي متغير پاسخ دارند، بگونه‎اي كه اثر متغيرهاي غيرقابل كنترل حداقل گردد.

7-2) كليدهاي موفقيت در DOE
كليدهاي موفقيت DOE اصولي هستند كه با بكار بستن آنها مديران كنترل كيفيت قادر خواهند بود DOE را بهتر در سازمان خود اجرا كنند و با استفاده از اين اصول در كيفيت محصول و راندمان فرآيند بهبودي چشمگير حاصل خواهد شد.
استفاده از DOE بصورت موفقيت‎آميز بستگي به درك عميق هشت اصل ذيل دارد : ]18[

1-7-2) اصول هشتگانه DOE
* اصل اول : تعيين صحيح اهداف.
اولين تصميم قبل از طراحي يك آزمايش اين است كه آزمايشگر مشخص كند «هدف از مطالعه او چيست؟».
* اصل دوم : اندازه‎گيري پاسخها بصورت كمي.
در بيشتر مواقع علت شكست DOE اين است كه نمي‎توان متغير پاسخ را بصورت كمي اندازه‎گيري نمود. لذا حتي‎الامكان مي‎بايستي با روشهاي آماري مناسب مشخصه‎ كيفي مورد نظر را كه بعنوان متغير پاسخ تعريف مي‎كنيم بصورت كمي تبديل نماييم.
* اصل سوم : تكرار.
از مقوله تكرار آزمايش در DOE به منظور مهار نمودن تغييرات غير قابل كنترل (اغتشاش) استفاده مي‎شود.
* اصل چهارم : ترتيب انجام آزمايشات را تصادفي كنيد (تصادفي سازي).
با تصادفي نمودن ترتيب آزمايش اثر هر گونه متغير خارجي كه ممكن است بر متغير پاسخ تاثير بگذارند تقريباً خنثي مي‏شود.
* اصل پنجم ‍: منابع تغيير معلوم را بلوكه كنيد.
اصل بلوكينگ اغتشاشي را كه توسط منابع تغييرات معلوم مثل مواد اوليه يا تغيير شيفت ايجاد مي‎گردد از خطاي آزمايش جدا مي‎كند.
* اصل ششم : فاكتورهاي هم اثر1 را تعين كنيد.
هم اثري زماني مطرح مي‎گردد كه ما بخواهيم دو يا چند عامل را همزمان به يك طريق تغيير بدهيم. ساختار هم اثري يكي از ويژگيهاي مهم در طرحهاي فاكتوريل و تاگوچي مي‎باشد.
نكته : مشكل هم ‎اثري را فقط مي‎توان با انجام طرح فاكتوريل دو سطحي كامل حل نمود كه در خيلي از موارد عملي خواهد بود.

* اصل هفتم : يكسري آزمايشات پي در پي انجام دهيد.
آزمايشات طراحي شده مي‎بايستي بصورت پي در پي اجرا شوند بگونه‎اي كه اطلاعاتي كه از يك آزمايش حاصل مي‎گردد را بتوان براي آزمايش بعدي بكار بست.
* اصل هشتم : دقت و صحت يافته‎ها و نتايج خود را بررسي و تاييد كنيد.

8-2) خطوط راهنما1 براي طراحي يك آزمايش
* تعريف اهداف آزمايش.
* تشكيل يك تيم جهت برنامه‎ريزي، طراحي و اجراء آزمايش.
* تحقيق راجع به چگونگي و ميزان منابع در دسترس.
* انتخاب متغير پاسخ يا خروجي.
* انتخاب فاكتورها و سطوح آنها.
* انتخاب طرح مناسب آزمايش.
* تصميم‎گيري راجع به چگونگي ترتيب آزمايش (تصادفي سازي) و بلوكينگ.
* تهيه كاربرگ2.
* اجراي آزمايش.
* تجزيه و تحليل داده‎ها و ارائه نتايج.

9-2) انواع طرحهاي DOE
* طرحهاي غربالي1 :
به منظور ساده نمودن آزمايشات و كاهش حجم آنها از طرحهاي عاملي غربالي استفاده مي‎كنيم. در اينجا هدف بررسي تعداد زيادي عامل و استفاده از طرح جهت بررسي دقيق اثرات عوامل مي‎باشد.
لذا زمانيكه سطوح عاملها يا تعداد آنها زياد باشد حجم آزمايشات بسرعت افزايش پيدا مي‎كند. به منظور كاهش حجم آزمايشها شايد معقولانه نباشد كه عواملي را حذف كنيم لذا از راهكار دوم يعني كاهش سطوح عاملها استفاده مي‎شود اينگونه آزمايشها را غربالي مي‎گوييم.
* طرح يك عاملي
اين نوع آزمايش ساده را زماني انجام مي‎دهيم كه فقط طرح ما يك عامل تاثير گذار روي متغير پاسخ داشته باشد. در اين طرح واريانس تمامي سطوح يكسان بوده و مشاهدات بصورت تصادفي تهيه مي‎شوند تا محيطي كه عاملها در آن قرار دارند حتي‎الامكان همگن باشد. به بياني ديگر اين طرح را طرح عاملي كاملاً تصادفي2 شده مي‎ناميم و آنرا بصورت مدل زير توصيف مي‎كنيم :
(5-2)
در رابطه (5-2) مشاهده ij ام را با yij، ميانگين كل را با ، اثر عامل را i ام را با و خطاي تصادفي مدل را با نشان مي‎دهيم.
* طرح بلوك‎بندي تصادفي شده3
در اين مدل هدف بلوك نمودن عوامل اغتشاش و خارج نمودن آنها از مدل مي‎باشد.
در اين طرحها تعداد b بلوك انتخاب شده و در هر بلوك آزمايش بطور كامل تكرار مي‎شود. اثر عامل مورد نظر داراي a سطح است و نتيجه مشاهدات را مي‎توان بصورت مدل ذيل نوشت.
(6-2)
در رابطه فوق اثر مربوط به بلوك j ام مي‎باشد فرضيه خنثي در رابطه فوق عدم وجود اختلاف بين ميانگينهاي سطوح عامل مورد نظر را نشان داده و به وسيله نسبت به F0 آزمايش مي‎شود.
* طرح مربع لاتين1
زماني كه در آزمايش ما دو عامل اغتشاش قابل كنترل وجود داشته باشد و بخواهيم آنها را بلوكه نماييم از طرح مربع لاتين استفاده مي‎شود. مدل كلي اين طرح را مي‎توان بصورت ذيل نوشت :
(7-2)
در رابطه فوق اثر عامل اغتشاش اول (سطر ماتريس) و اثر عامل اغتشاش دوم (ستونها) مي‎باشد.
* آزمايشهاي عاملي2
در آزمايشهاي فاكتوريل دو سطحي عوامل آزمايش بطور همزمان در دو سطح تنظيم مي‎شوند : سطح كم و سطح زياد. رويكرد طرح فوق روشي براي آزمون ارائه مي‎دهد كه از طرح آزمايش يك عامل در يك زمان بهتر است. در اين طرح با محدود نمودن آزمايشها به دو سطح تعداد آزمايشات را حداقل نموده و راندمان افزايش مي‎يابد مدل عمومي اين طرحها را مي‎توان بصورت رابطه ذيل نوشت :
(8-2)
در مدل فوق اثر عامل A در سطح i، اثر عامل در سطح j و اثر متقابل آنها مي‎باشد.

انواع مختلف طرحهاي عاملي 2k
الف) طرح عاملي 2k با n تكرار3
ب) طرح عاملي 2k با n=1 تكرار (روش دانيل)
ج) طرح عاملي كسري4
الف) طرح عاملي 2k با n تكرار
يكي از طرحهايي كه مي‎توان از آن در توسعه بهبود فرآيند استفاده نمود طرحهاي عاملي با k فاكتور مي‎باشد كه در آنها هر يك از عاملها داراي دو سطح مي‎باشند اينگونه طرحها از تجزيه و تحليل ساده‏اي برخوردار بوده و اساس و مبناي خيلي از طرحهاي مفيد ديگر هستند.
K تعداد پارامترهاي كنترل در دو سطح مي‎باشد.

ب) طرح عاملي 2k با n=1 تكرار (روش دانيل)
در اينگونه طرحها سيستم معمولاً تحت تاثير اثرات اصلي و اثرات متقابل مرتبه پايين‎تر قرار مي‏گيرد اكثراً اثرات متقابل مرتبه بالا ناچيز هستند. بنابر اين زماني كه تعداد عاملها نسبتاً زياد باشد معمولاً يك تكرار از طرح 2k مورد ارزيابي قرار مي‎گيرد لذا اثرات متقابل مرتبه بالا در يكديگر ادغام مي‎گردند و از آنها بعنوان تخميني از خطا استفاده مي‏شود.

ج) طرح عاملي كسري
در مواردي كه n=1 به ما جواب نمي‎دهد جهت كاهش حجم آزمايشات مجبور هستيم تعدادي از عوامل را (h عامل) از طرح 2k حذف كنيم به طرح باقيمانده طرح كسري مي‎گوييم. در اينگونه طرحها دقت كاهش يافته و خطا افزايش مي‎يابد.

3) تعيين و طبقه‎بندي متغيرها
متغيرهاي آزمايش عبارتند از : قابل كنترل (متغيرهاي مستقل)، خروجي‎هاي ناشي از انجام آزمايش (متغيرهاي وابسته) و مقاديري كه نمي‎توان كنترل نمود اما روي خروجي سيستم اثر مي‏گذارند (متغيرهاي اغتشاش).
در DOE مي‎توان براي شناسايي متغيرها از دو روش بهره جست، دياگرامهاي سلسله مراتبي و دياگرامهاي علت و معلول. هر دو روش به آزمايشگر كمك مي‎كند تا بتواند متغيرهاي مهم را شناسايي و متغيرهاي مياني را از مستقل تفكيك نمايد.
دياگرام اصلي DOE

شكل (5-3)

4) انتخاب اعضاي تيم طراحي آزمايشها
اعضاي پيشنهادي اين گروه در پروژه حاضر عبارتند از :
1ـ نماينده‎اي از واحد كنترل كيفيت مواد ورودي كارخانه.
2ـ كارشناس فني ـ مهندسي قطعه.
3ـ كارشناس مهندسي صنايع.
4ـ كارشناس يا متخصصي از طرف توليد كننده قطعه.

5) گامهاي مرتبط با روش انجام طراحي آزمايشها
1-5) انتخاب قطعات جهت انجام آزمايش
خودروهاي ساخت داخل از هزاران قطعه و مجموعه‏‎هايي از قطعات مونتاژ شده تشكيل شده‎اند، لذا جهت انجام پروژه DOE تيم طراحي آزمايشها در اولين گام مي‎بايستي ليست كاملي از قطعات (B.O.M)1 تهيه و آنها را از حيث گروه ساخت تفكيك نمايد.

2-5) بررسي مشكلات كيفي و امكان سنجي انجام آزمايش
پس از انتخاب قطعاتي كه لازم است طراحي آزمايش براي فرآيند توليد آنها انجام شود اعضاي تيم بايد بصورت مجزا سوابق كيفي هر قطعه را بررسي نموده تا زمينه براي انجام گام سوم (تعيين پارامترهاي كيفي) فراهم گردد.

3-5) شناسايي و تعين مشخه‎هاي كيفي قطعه
با مراجعه به اطلاعات جمع‎آوري شده در مرحله قبل اعضاي تيم ضمن تفكيك و تجزيه و تحليل برگه‎هاي كنترل كيفيت و گزارشهاي عيوب در گواهي‎هاي ردي يا قبولي هر قطعه مشكلات كيفي و نواقص را تقسيم‏بندي نموده و آنها را در جدولي اولويت‎بندي مي‎كنند.

4-5) شناسايي استانداردها، ابزار و روشهاي اندازه‎گيري
استاندارد MES از مهمترين استانداردهايي مي‎باشد كه مشخصات كنترلي قطعات خودروي مزدا در آن تدوين گرديده است.

5-5) شناسايي فرآيند ساخت يا مونتاژ قطعه
شناسايي دقيق فرآيند توليد قطعه، تكنولوژي مورد استفاده براي آن فرآيند و عمليات قبل از فرآيند توليد (قالبسازي، تهيه و آماده سازي مواد اوليه) در تعين پارامترهاي موثر بر متغير پاسخ اهميت بسزايي دارند.

6-5) تعيين و شناسايي عواملي كه بر متغير پاسخ اثر مي‎گذارند
مهمترين و حساسترين مرحله طرح در اين بخش شناسايي عوامل مي‎باشد. در اينجا طراحان آزمايش و اعضاي تيم DOE با استفاده از متدولوژي IDEFO و يا دياگرامهاي علت و معلول1 شروع به شناسايي و تخمين عوامل موثر بر مشخصه‎ كيفي مورد نظر را نموده و حتي‎الامكان آنها را به عوامل قابل كنترل و غير قابل كنترل دسته‎بندي مي‎نمايند.

7-5) تعين و شناسايي سطوح عوامل :
گام بعدي شناسايي سطوح و محدوديتهاي آنها مي‎باشد. اعضا تيم با مراجعه به مشخصات و Setup تجهيزات توليد، استانداردهاي موجود، مصاحبه و مشاوره با متخصصين توليد لازم است براي هر يك از عوامل سطوح مورد نظر را «حداقل 2 سطح» تعيين نمايند. افزايش تعداد سطوح تعداد آزمايشات را افزايش داده و تجزيه و تحليل آن پيچيده‎تر خواهد بود.

8-5) انتخاب صحيح نوع آزمايش
يكي از حساسترين مراحلي كه اعضاي تيم در زمان اجراي طراحي آزمايشها با آن مواجه هستند انتخاب نوع طرح مناسب براي آزمايش باشد.
مي‎توان عواملي را كه در انتخاب طرح نقش بيشتري ايفا مي‎كنند را بشرح ذيل تقسيم‎بندي نمود :
1ـ هزينه 2ـ زمان 3ـ محدوديت تكنولوژي 4ـ تعداد عوامل موثر بر متغير پاسخ 5ـ عوامل اغتشاش 6ـ سطوح عوامل 7ـ تكرار آزمايش

9-5) اجراي آزمايش
گامهاي 1 تا 9 فاز برنامه‎ريزي قبل از آزمايش نام دارند و از اين مرحله فاز اجرا شروع مي‎شود. پس از انجام كامل آزمايشات تيم DOE بايد داده‎هاي آزمايش را جمع‎آوري و در كاربرگ ثبت و ضبط نمايد. جمع‎آوري داده‎ها خود بستگي به نوع مشخصه كيفي (متغير پاسخ) آزمايش دارد. چرا كه اكثر متغيرهاي پاسخ را بايد از طريق اندازه‏گيري استخراج و جمع‎آوري نمود.

* اندازه گيري1
اكثر مشخصه‎هاي كيفي را بايد با ابزار اندازه‎گيري بررسي نموده و براي هر كدام يك يا چند متغير پاسخ كمي استخراج نمود. لذا تيم DOE بايد هر كدام از نمونه‎ها را بصورت مستقل بررسي و متغير پاسخ مورد نظر را بوسيله ابزار مشخصي اندازه‎گيري كنند.

* تجزيه و تحليل داده‎ها
در اين مرحله جهت سهولت محاسبات بهتر است داده‎هاي استخراج شده بوسيله نرم‎افزارهاي كامپيوتري تجزيه و تحليل شوند. چنانچه تعداد عوامل زياد باشند محاسبه اثرات اين عوامل و اثرات متقابل آنها پيچيده و زمان‎بر مي‎باشد اما با استفاده از نرم‎افزارهاي MINITAB و يا STATGRAF بسرعت مي‎توان تمامي اثرات، مجموعه مربعات و نمودارهاي مربوط به آنها را محاسبه و ترسيم نمود. تجزيه و تحليل نتايج جدول ANOVA بر عهده خبرگان2 طراحي آزمايشهاست.

* نتيجه‎گيري و ارائه راه حل براي بهبود كيفيت
تيم DOE مي‎تواند با استفاده از تجزيه و تحليل و نمودارهاي ترسيم شده با توجه به محدوديتهاي اقتصادي و تكنولوژي پيشنهادات اصلاحي خود را جهت بهبود كيفيت قطعه و فرآيند ارائه دهد

 

+ نوشته شده در  سه شنبه 13 مرداد1388ساعت 16:28  توسط بابک نظری  | 

کنترل فرایند آماری

 

كنترل فرآيند آماري SPC

در گذشته ساخت محصول از مسئوليتهاي واحد توليد بشمار مي‌آمد و وظيفه اداره كنترل كيفت اين بود كه از طريق بازرسي، محصول خوب و سالم را از محصول داراي نقض جدا كند. نحوه انجام يافتن كارهاي اداري هم پيوسته زيرنظر قرار مي‌گرفت تا از وقوع اشتباه احتمالي جلوگيري شود. هر دو روش بازرسي و بازيابي مستمر را كه ضايعات آفرين است شامل مي‌شود و مستلزم صرف وقت و استفاده بيش از حد مواد اوليه در انجام دادن خدمات و توليد محصول است. شيوه مؤثر اين خواهد بود كه با استفادخ از روش كنترل كيفي آماري از ابتدا، از توليد محصول خراب پيشيري بعمل آيد. اين روش كه براي اغلب مردم مرسوم بوده روش منطقي است. اين طرز تفكر در شعار بيل كاز بي، يعني انجام دادن صحيح كار از ابتدا مورد اشاره قرار گرفته است. در هر صوتر شعار دادن كفايت نميكند و آنچه مهم و ضروري است درك كامل عوامل فرآيند كنترل آماري است.

در یک اقتصاد سالم و رقابتی ، توسعه پایدار کیفیت و کاهش هزینه از جمله شرایط اصلی بقا در بازار است
هدف :
هدف ايجاد ثبات در فرآيند و بهبود قابليت آن از طريق كاهش تغيير‌پذيري
مفاهيم آماري
براي اينكه ما بتوانيم جامعه‌هاي آماري را مورد مطالعه قرار دهيم بايستي حداقل 2 دسته از اطلاعات راجع به آنها را داشته باشيم. اين اطلاعات به 2 نوع مقياسهاي گرايش مركزي و تغيير پذيري موسومند.
1ـ مقياسهاي گرايش مركزي : اين مقياسها عمدتاً به دنبال اين هستند كه بيان كنند مركز تجمع توزيع در كجا قرار دارد مهمترين اين مقايسها عبارتند از ميانگين، ميانه.
* ميانگين : كه با يا نشان داده مي‌شود عبارتست از معدل داده‌ها به بيان ديگر اين مقياس بيانگر متوسط ارزش داده‌ها مي‍باشد.
* ميانگين : كه نشان داده مي‌شود و برابر با مقداري كه 50% ارقام از آن بيشتر و 50% ارقام بدست آمده از آن كمتر باشند.
مقايسهاي تغييرپذيري : اين مقياسها عمدتاً به دنبال ميزان پراكندگي داده‌ها از هم مي‌باشند كه مهمترين اين مقياسها عبارتند از برد و انحراف معيار.
* برد : كه با R نشان داده مي‌شود عبارتست از فاصله ميان بيشترين داده از كمترين داده موجود.
* انحراف معيار : كه باS نشان داده مي‌شود و عبارتست از جذر حاصل جمع مجذور فواصل داده‌ها از ميانگين تقسيم بر تعداد داده‌ها منهاي 1.
طريقه محاسبه هر يك از مقياسهاي فوق به شرح زير مي‌باشد :
ميانگين : چنانچه داده‌ها را بناميم، ميانگين داده‌ها عبارت است از :
ميانگين
ميانه : چنانچه داده‌ها را به ترتيب صعودي يا نزولي مرتب كنيم عددي كه در وسط قرار خواهد گرفت ميانه خواهد بود. چنانچه تعداد ارقام زوج باشد ميانگين 2 عدد وسطي تعداد ميانه را مشخص خواهد نمود. (به ترتيب صعودي يا نزولي).
ميانه اگر n فرد باشد
ميانه اگر n زوج باشد
برد : كافي است كه كمترين داده‌ها را از بيشترين داده كم نماييم.

انحراف معيار : براي محاسبه انحراف معيار بايستي ابتدا ميانگين محاسبه و سپس در فرمول زير ارقام جايگذاري شود :

منحني نرمال
توزيعهاي مختلف با توجه به شكل و خصوصيات، به انواع مختلف تقسيم‌بندي مي‌شوند. اما بسياري از اين توزيع‌ها با توجه به كاربرد زيادي كه در مسائل اجتماعي، اقتصادي، صنعتي و … دارند به صورت الگو پذيرفته شده و بسياري از مسائل را مي‌توان به وسيله اين الگوها حل نمود. توزيع‌هاي همچون دو جمله‌اي، پواسون، هندسي و نمونه‌هايي از اين موارد شناخته شده مي‌باشند. اما شايد هيچكدام از اين توزيع‌ها به اندازه توزيع نرمال داراي اهميت و كاربرد نباشند، زيرا ثابت شده كه در عمل و در شرايط خاص بسياري از توزيع‌ها را مي‌توان به وسيله اين توزيع شبيه‌سازي نمود. منحني نرمال داراي شكل زنگ بوده و منحني نرمالي كه ميانگين آن صفر (روي مبداء مختصات) و انحراف معيار آن 1 باشد، منحني نرمال استاندارد شده (نرمال معيار) نام دارد تابع توزيع منحني نرمال معيار به صورت زير مي‌باشد :

با توجه به جدول منحني نرمال معيارها مي‌توان سطح زير منحني را براي مقادير از 3- تا 3+ بدست آورد. اين سطح زير منحني در واقع احتمال وقوع پيشامد به ازاي مقادير گفته شده مي‌باشد.

كميته راهبري : كميته تخصصي شركت كه راهبري اجراي كنترل آماري فرآيند را در فرآيندهاي شركت را بعهده دارد . اعضاي كميته راهبري شامل مديران اجرايي توليد ، كنترل كيفيت ، فني مهندسي ، بازرگاني و برنامه ريزي مي‌باشند .
تيم‌هاي كاري : انجام كنترل آماري فرآيند((SPC در هر فرآيند به گروهي كه توسط كميته تخصصي انتخاب مي‌شود واگذار مي‌گردد.. معمولاً تيم‌هاي كاري از اپراتورهاي مربوط، سرپرستان خطوط ،‌مدير فني مهندسي و مديران عضو كميته تخصصي انتخاب مي‌شوند.
خطا های ذاتي (COMMON EFFECT): مقادير مشخصي تغيير پذيري كه جز ذات و طبيعت فرآيند هستند و تحت كنترل ما نيستند . اين تغيير پذيري بنا به علل كوچك بسيار زياد غيرقابل اجتناب كه علل تصادفي(Chance Cause) يا عام (Common Cause ) ناميده مي‌شوند ايجاد مي‌شوند . تغييرپذيري ذاتي را نمي توان از ذات فرآيند جدا كرده و شناسايي نمود .تأثير اين تغييرات بر فرآيند اندك بوده و فرآيند در صورت وجود فقط اين علل تحت كنترل آماري و بعبارت ساده‌تر تحت كنترل مي‌باشد . هدف اصلي در(SPC) کاهش اين نوع تغييرات است .
خطا های اكتسابي(SPECIAL EFFECT) : مقاديرتغيير پذيري كه بر اثر دلايل قابل شناسايي و محدود بوجود مي آيند . اين تغييرات تأثير بسياري بر محصول خروجي داشته و بر اثر علل اكتسابي (Assigable cause ) يا علل خاص (Special Cause ) بوجود مي‌آيند . درصورت وجود اين علل فرآيند خارج از كنترل بوده و عملكرد فرآيند غير قابل قبول مي‌باشد . هدف اصلي در(SPC) از بین بردن اين نوع تغييرات است .
مشخصه‌هاي كيفي كمي : آن دسته از مشخصات كيفي كه قابل اندازه گيري بوده و مي‌توان آنرا در قالب يك اندازه عددي پيوسته بيان نمود. مانند : طول ، وزن ، قطر … براي كنترل اين مشخصات از نمودار كنترل كمي استفاده مي‌گردد.

مشخصه‌هاي كيفي وصفي : آن دسته از مشخصات كيفي كه قابل اندازه گيري نبوده و از طريق شمارش بدست مي‌آيند و به صورت تعداد بيان مي‌گردند در اين حالت قطعات به دو گروه قابل قبول يا غير قابل قبول ، OK ، NOT OK تقسيم مي‌گردند مثلا تعداد قطعات ترك دار يا تعداد ضايعات نمونه‌اي از مشخصه هاي وصفي هستند . براي كنترل اين مشخصات از نمودار كنترل وصفي استفاده مي‌گردد .

CP ( قابليت فرآيند ) :
شاخص قابليت براي يك فرآيند پايدار كه بصورت تعريف مي‌شود .
CPK ( قابليت فرآيند با توجه به حدود نمودار‌هاي كنترلي ) :
شاخص قابليت براي يك فرآيند پايدار ،اين شاخص ، برابر كوچكترين مقدار CPU يا CPL است .
PPK ( قابليت فرآيند با توجه به حدود نمودارهاي كنترلي ) :
اين شاخص براي تعيين توانايي فرآيندي جديد يا فرآيندي كه بعد از مدتي توقف دوباره شروع به كار كرده است استفاده مي‌شود . مفهوم PPK دقيقاً مانند CPK است با اين تفاوت كه محاسبات آنها بر اساس مقدار واقعي انحراف معيار انجام مي‌شود .
CMK ( قابليت ماشين ) :
ازاين شاخص زماني استفاده مي‌شود كه قالب جديد يا ماشين جديدي وارد كارخانه مي‌شود و يا تعمير اساسي روي يكي از دستگاهها صورت مي‌گيرد .
واریانس و انحراف معیار به میانگین اعتبار می دهد .

كميته تخصصي (در ارتباط با اجراي SPC)
اين كميته موظف به انجام موارد زير مي‌باشد :
 تعيين گروههاي كاري در مورد فرآيندهاي تحت پوشش SPC و مشخص نمودن- وظايف اعضاي تيم به تفكيك و ثبت در صورتجلسه مربوطه .
 تشخيص نيازمندي فرآيند- به كنترل آماري SPC (انتخاب فرآيند)
 تصويب شاخص اندازه‌گيري بهره‌وري پروژه- پيشنهاد شده توسط تيم اجرايي
 برقرراي سيستم پيشنهادات و تشويق منطقي و صحيح- وترغيب به پيشنهادات تيمي در مقابل پيشنهاد فردي .
 ايجاد امكان آموزش نيروي- انساني در سطوح مختلف (مديران ، سرپرستان و اپراتورها )‌ .
 تلاش و كوشش در جهت- بهبود مستمر دركيفيت فرآيندها .
 تشكيل جلسات منظم و مستمر و نگهداري- صورتجلسه‌ها و مصوبات آن ،‌تجزيه و تحليل پيشنهادات و گزارشات رسيده از تيم‌هاي كاري و انجام تيمي در جهت اصلاح فرآيندهاي ناتوان از طريق تكنيك‌هاي حل مسئله و تجزيه و تحليل علل ذاتي و خاص (اكتسابي )‌ توسط بكارگيري روش علت و معلول((CAUSE & EFFECT در صورتيكه گروه كاري مربوطه به نتيجه نرسيده باشد .
 نظارت بر- نحوه اندازه‌گيريهاي انجام شده و كنترل ابزار اندازه‌گيري در يك نظام كاليبراسيون دقيق وكسب اطمينان از صحت دقت اجرا و روشهاي اندازه‌گيري به كمك انجام MSA‌.

تيم‌هاي كاري WORKING GROUPS
پس از تشخيص نياز يك فرآيند به كنترل آماري توسط كميته تخصصي و انتخاب اعضاء و سرپرست تيم كاري مسئول انجام موارد زير مي باشد :‌
- بررسي و بهبود اوليه فرآيند (توانا و پايدار كردن فرآيند )
- بررسي مناسب بودن فرآيند براي كنترل فرآيند آماري
- تعيين شاخص بهره‌وري مناسب براي فرآيند
- انتخاب نمودار كنترل و مشخصه مناسب براي كنترل فرآيند .
- تهيه نمودار مبنا پس از تواناسازي فرآيند .
- اجراي سيستم كنترل آماري فرآيند

روش انجام کنترل فرایند آماری:
1-تشكيل كميته راهبري
2- آموزش SPC
3-تعيين فرآيند مورد نظر جهت اجراي SPC
4- تشكيل تيم كاري
5-تعيين شاخص بهره‌وري مناسب براي فرآيند
6-اجراي MSA (در صورت نياز)
7-تعيين نوع نمودار
8-توانا و پايداركردن فرآيند(در صورت لزوم)
9-جمع آوري داده‌ها براي تهيه نمودار مبنا
10-ثبت وقايع توليد در حين نمونه برداري
11-رسم نمودار و تعيين حدود كنترلي (ترجيحاً توسط نرم افزار Mini Tab )
12- برقرار كردن شرايط نمودار مبنا
13- تعريف اقدام اصلاحي براي نمودار مبنا در صورت لزوم
14- آيا نمودار اصلاح شده را مي‌توان به عنوان نمودار مبنا در نظر گرفت ؟
15- تعيين CP ، CPK ، PPK و CMK
16- تعريف اقدام اصلاحي براي افزايش CPK درصورت لزوم
17- تعيين پريود نمونه‌گيري
18- ثبت وقايع توليد براي نمودار On line
19- تعريف اقدام اصلاحي در صورت لزوم
20- ارزيابي سيستم اندازه‌گيري بهره‌وري پروژه
21- تحت كنترل داشتن فرآيند
22- تدوين دستورالعمل‌هاي كنترل فرآيند براي قطعه / ماشين
23- ارزيابي دوره‌اي و بهبود مستمر

حال به شرح هر يك از فعاليتها مي‌پردازيم :
1-تشكيل كميته راهبري: مديريت شركت پس از تصويب اجراي كنترل فرآيند آماري در شركت اقدام به تشكيل اين كميته نموده كه وظايف اين كميته مطابق موارد ذكر شده در بخش 4-2 ميباشد .
تذكر : بايد نام اعضاي شوراي مديران و شرح وظايف آنها ( خصوصاً در زمينه SPC ) مشخص و مدون باشد. اين كميته بايد
متشكل از مديران ارشد) بوده و جلسات منظم و مستمر داشته باشند . يك يا چند نفر از اعضاي اين كميته بايد عضو گروه كاري
SPC باشند .
2-آموزش : آموزش SPC بايد در سه سطح ذيل انجام مي‌پذيرد
سطح اول- اپراتورها شامل : ، تفاوت SPC با روش كنترل فعلي ، شناخت شرايط خارج از كنترل ، روش محاسبه نقاط در نمودارها ، نقطه گذاري در نمودارها و شرح وظايف هر يك در اين فرآيند
سطح دوم -مديران و سرپرستان : اهداف و مزاياي SPC ، نحوه تجزيه و تحليل نتايج حاصل از نمودار كنترل و مفهوم قابليت فرآيند
سطح سوم –مسئولين اجرايي SPC اعضاي كميته راهبري و كاركنان كنترل كيفيت : تمام موارد مورد نياز جهت اجراي اين روش اين آموزش فقط در ابتداي پروژه نبوده و بصورت 6 ماهه طراحي و تكرار مي‌گردد .

3- تشكيل تيم كاري :در تمام مراحل اجراي SPC كار تيمي بايد در جريان باشد . اين تيمها كه بتوسط كميته راهبري یا مدیریت ارشد سازمان انتخاب مي‌شوند بايد نام ، هويت و جلسات منظم و مستمر داشته باشند . پاسخگويي به روندها و اقدامات اصلاحي در طول اجراي SPC ( در صورت لزوم ) و افزايش CPK بايد به صورت تيمي باشد .
4- فرآيند مورد نظر جهت اجراي SPC مي‌تواند بر اساس موارد زير تعيين گردد .
- مشتري پارامتر مورد نظر محصول را مشخص مي‌كند .
- روش طرحريزي پيشرفته كيفيت محصول (APQP )
- با توجه به RPN >70 در FMEA
- بااستفاده از فنون آماري
- جزو الزامات قانوني و يا دولتي باشد.
- فرآيند علت ايجاد مشكل باشد .
- برگشتيها ( دلايل برگشت محصول مشخص شده و با تصميم گروه و شوراي مديران ،SPC روي آن انجام مي‌شود .

5-تعيين شاخص بهره وري : براي اينكه كارايي SPC درطول زمان نشان داده شود لازم است براي اندازه‌گيري بهره‌وري آن در شروع كار شاخصهايي تعيين شود . اين شاخصها مي‌توانند درصد ضايعات ، درصد دوباره كاريها ، درصد توقف خط و … باشدكه توسط تيم اجرايي تعيين و بتصويب كميته راهبري رسيده مي‌شود .
تبصره : همچنين براي بالا بردن بهره‌وري پروژه مي‌توان از سيستم پيشنهادات و نظام انگيزشي در قالب جلسات شوراي مديران استفاده نمود .
بهره وری ، زمانی افزایش می یابد که کیفیت فرایند افزایش یابد.

6-تجزيه و تحليل ابزارهاي اندازه‌گيري : ابزارهاي اندازه‌گيري بايد داراي دقت و كارايي لازم براي اندازه‌گيري‌ها باشند .صحت ابزار اندازه‌گيري با استفاده از روش تجزيه و تحليل سيستمهاي اندازه‌گيري (MSA ) بايد تأييد شود
7- با توجه به نوع مشخصه انتخاب شده ، نوع نمودار كنترل فرآيند مشخص مي‌شود، اين نمودار مي‌تواند وصفي و يا كمي باشد .
8- توانا و پايدار كردن فرآيند : پيش نياز اجراي SPC تواناكردن و پايداركردن فرآيند و حل مشكلات به وجود آمده از طريق چرخة دمينگ (PDCA) مي‌باشد .

مشتری انحراف و تغییر پذیری را می بیند ، نه میانگین را

شش قدم زير را براي توانا سازي و تحت كنترل در آوردن فرآيند برداريد :
قدم اول : براي ويژگي مورد بررسي با استفاده از ابزارهاي تحليلي نظير نمودار علت و معلول ، استخوان ماهي و … مهمترين علت اكتسابي را شناسايي كنيد .
قدم دوم : ازطريق كميته تخصصي اقدام اصلاحي متناسب را تعيين و به صورت آزمايش به اجرا گذاريد .
قدم سوم : داده هاي فرآيند را مجدداً ثبت و تأثير اقدامات خود را ارزيابي كنيد .
قدم چهارم : در صورت مثبت بودن نتيجه اقدامات اصلاحي موارد را جهت تثبيت و تصحيح كليه مدارك مرتبط به مدير تضمين كيفيت تحويل دهيد .
قدم پنجم : در صورت منفي بودن پاسخ و يا عدم كفايت اقدامات اصلاحي به قدم اول بر گرديد .
قدم ششم : پس از تحت كنترل در آمدن فرآيند حذف و يا حتي المقدور كاهش اثر علل ذاتي به قدم اول برگشته ومجدداً تا تواناسازي فرآيند الگوريتم را تكرار نمائيد .

جمع آوري داده‌ها
بعد از تعيين نوع نمودار و اطمينان يافتن از
الف – صحت ابزار
ب- تحت كنترل بودن فرآيند
نسبت به جمع آوري داده‌ها و ثبت آنها درفرم مربوطه اقدام مي‌شود
رعايت نكات زير در هنگام جمع آوري داده‌ها ضروريست :
-فاصلة زماني بين دو نمونه‌گيري زياد نشود .
-در هربار نمونه‌گيري فقط يك نقطه ثبت شود .
- نمونه‌گيري براي رسم نمودار مبنا بايد از حالت عادي فشرده تر باشد .
-تاحد امكان بازرسي براي نمونه برداري بصورت تصادفي باشد .

10- اتفاقات روي داده در طول مدت توليد از قبيل : تغييرات مواد ، اپراتور ، شيفت و … بايد درهنگام نمونه‌گيري ثبت شوند .
11- با استفاده از داده‌ها و فرمولهاي تعيين شده و نوع نمودار اقدام به رسم نمودار كنترلي مي‌گردد . ضمناً مي‌توان از برنامه كامپيوتري Mini Tab استفاده نمود .
12-. براي تهيه نمودار مبنا بهتر است 30 نمونه 5تايي برداشته شود و باید تمامی پارامترهای فرایند ثابت باشد یعنی اینکه افراد آموزشهای لازمه را دیده باشند ، ابزار و تجهیزات ( فرایند سیستم اندازه گیری ) صحه گذاری شده باشد ، مواد آزمایشات انجام گرفته شده باشد ومتدد تدوین شده باشد و …….
توضیح اینکه در اینحالت می گویند اول بعد انجام می شود .
.
»»هفت ابزار کنترل فرایند آماری««
مجموعه‌اي از ابزارهاي حل مسئله كه باعث پايداري در فرآيندها شده و جهت ارتقاء كيفيت محصولات بكار مي‌رود و از هفت ابزار قوي تشكيل شده كه ابزار هفتگانه كيفيت مي‌نامند. اين ابزارها عبارتند از :‌

1 – برگه ثبت داده ها 2 – هيستوگرام
3 – نمودار پارتو 4 – نمودار علت و معلول
5 – نمودار تمركز تقص ها 6 – نمودار پراكندگي
– نمودار كنترل

پیشنهاد می گردد ترتیب اجرای ابزار ها ی کنترل آماری به شکل مطروحه باشد؛ زیرا ابزار علت و معلول ، ثبت داده ، پارتو ، تمرکز بر نقض ؛ در فرایند جمع آوری داده (MONITORING) و ابزارهای پراگندگی ، هیستوگرام و نمودارهای کنترل در فرایند کنترل داده ها (CONTROLING) را انجام می دهند .

1 – نمودار علت و معلول :

زماني كه عيب ،اشكال و يا اشتباهي شناسايي مي شود .بايد علل بالقوه آن نيز تعيين گردد .در مواقعي كه علل بروز مشكل واضح نيست ،نمودار علت و معلول مي تواند ابزار مفيدي براي شناسايي علل بالقوه باشـد.
اين نمودار توسط پروفسور ايشيكاوا معرفي گرديده است . اين نمودار بدليل شكل خاص آن ، همانطوريكه در شكل صفحه بعد مشاهده مي كنيد از يك خط افقي كه در انتهاي آن مشكل و موضوع مورد بررسي قرار دارد و خطوطي كه نشان دهنده علت خطاست و به صورت خطوط فرعي بدان وصل گرديده تشكيل شده به همين دليل بدان نمودار استخوان ماهي نيز مي گويند .
نمودار علت و معلول ، ضمن تعيين علل ، باعث درك بهتر مشكل نيز مي شود .
مراحل ترسيم نمودار علت و معلول
• تعريف مشكل يا معلولي كه بايد تجزيه و تحليل گردد .
• تشكيل تيم جهت انجام تجزيه و تحليل
• ترسيم خط مركزي و جعبه ها مربوطه
• تعيين گوه هاي علل بالقوه و اتصال آن ها از طريق جعبه ها به خط مركزي
• شناسايي علل بالقوه (از طريق طوفان مغزي)
• رتبه بندي علل ( از طرق نمودار پارتـو)
• اقدام اصلاحي

علل بالقوه را معمولا” به پنج دسته تقسيم مي كنند كه عبارتند از : مـواد ,ماشين ,نيروي انساني ,محيط و روش
نمـودار علت و معلول يكي از ابزارهاي قـوي براي تجزيه و تحليل مشكلات است .يك نمودار علت و معلول كه با جزئيات خوب تهيه شده باشد را مي توان به عنوان ابزار گره گشاي مـوثر استفاده نمود .اين نمودار يكي از ابزارهاي اصلي در تجزيه و تحليل علل شكست و آثار آن در فرايند مي باشد .

2 – برگه ثبت داده‌ها :

در ابتداي انجام SPS غالبا” داده‌ها بايد جمع‌آور يشوند و براي دسته‌بندي و شكل‌دهي اين اطلاعات در برگه‌هايي كه در قالب معين طراحي شده‌اند انجام مي‌پذيرد و برگه‌ها ثبت فراواني نقش بسزايي در اجراي SPS ايفا مي‌كند.

3 – نمودار پارتو :‌

نمودار ميله است كه براي حل مسئله كه مستلزم منظم شدن همه مناطق مشكل يا منابع تغييرات بر اساس سهم آنها در هزينه و يا در ايجاد تغييرات نهايي مي‌باشد و نموداري است كه با فراواني از بزرگترين تا كوچكترين و بصورت مقايسه‌اي مورد استفاده مي‌باشد و نمودار پارتو به نام اقتصاددان ايتاليايي نامگذاري شده است .ويلفرد پارتو (VilfredPareto) در مطالعات خود متوجه شد كه در كشور بيست درصد از جمعيت ,هشتاد درصد از ثروت را در اختيار دارند .اين حقيقت امروزه به نام “اصل 20/80 ” معروف است .معمولا” در فرايند هشتاد درصد از خطاها از فقط بيست درصد از نوع خطاها نشات مي گيرند .بنابراين چنانچه بيست درصد از علت خطاها از ميان برده شونـد ,هشتاد درصد از مشكلات حل خواهد شد و فرايند به طور قابل ملاحظه اي بهبود خواهد يافت .
. بعنوان مثال مي‌توان گفت :

80% خطاها توسط 20% كاركنان انجام مي شود.
80% از ضايعات محصول در 20% از فرآيندها تمركز يافته است.
80% از ثروت جهان است و 20% از مردم (اقتصاددانان ايتاليايي در سال 1894) .

مزاياي استفاده از نمودار پارتـو:
- شناسايي عوامل مهمي كه رفع آن ها اثر قابل ملاحظه اي در حل مسائل و بهبود فرايند دارند .
- سادگي عملكرد .
- تمركز بر روي مشكلاتي كه از بين بردن آنها هشتاد درصد از مشكلات را رفع خواهد كرد .

براي داده‌هاي وصفي از نمودار پارتو و داده‌هاي كمي از هيستوگرام استفاده مي‌شود.

4 – نمودار تمركز نقص‌ها :

اين نمودار تصويري از يك محصول مي باشد كه با تقسيم بندي و طبقه بندي در روي محصول تعداد مشكلات يا نقص‌ها را در محلي از آن محصول نمايش مي دهد.

5 – نمودار همبستگي و پراکندگی :

اين نمودار جهت بررسي رابطه بين دو متغير مي باشد كه اين مي‌تواند رابطه بين علتها و رابطه بين معلولها باشد و با ترسيم نمودار همبستگي مي وان بين دو متغير نوع ميزان همبستگي را تعيين كرد.
در نمودار همبستگي چنانچه دو متغير (X,Y) ، متغير Y چنانچه افزايش يابد و نيز متغير X هم افزايش يابد مي گويند همبستگي مثبت هستند و چنانچه متغير Y كاهش يابد و متغير X افزايش يابد همبستگي منفي مي‌گويند.

اگر محور X بالاا و محور Y بالا بروند همبستگی مثبت ایجاد ( شکل فوق ) و اگر محور X بالا و محور Y پائین بروند همبستگی منفی ایجاد و اگر دو محور ارتباط زوجی با هم نداشته باشند بدون همبستگی بدست می آید

6 – هيستوگرام :

‌ نوعي نمودار ميله‌اي مي باشد كه به توسط داده‌ها مي تواند يك فرايند را تشريح نمايد. در هيستوگرام تصويري از داده‌ها با سه ويژگي به نمايش گذاشته مي‌شود.
الف – شكل توزيع فراواني داده‌ها
ب – مكان باتمايل مركزي توزيع
ج – پراكندگي توزيع

7 – نمودار كنترل :

از مهمترين و پيچيده‌ترين ابزار هفتگانه نمودارهاي كنترل مي باشد . در اين نمودارها مي توان نوسانات فرآيند را تحت كنترل دراورد.
انواع اين نمودارها بصورت مبسوط در جدول ذیل آورده شده است .

انتخاب نمودار های کنترل بر اساس نوع داده و حجم نمونه

حالت تحت کنترل بودن ، حالت طبیعی یک فرایند تولید نیست ؛ بلکه دستاوردی است که باید با تلاش و کوشش مستمر و از طریق از بین بردن تک تک علل متغیر های متعدد بدان دست یافت .

نمودارهای کنترل
الف- نمودارهاي وصفي :
I – نمودار P ( Proportion of Units Nonconforming )
اين نمودار جهت كنترل نسبت اقلام ضايع (كنترل درصد خرابي) استفاده مي شود . (نسبت تعداد ضايعات در يك نمونه n تايي (n مي تواند متغير باشد) . بدين ترتيب كه يك نمونه n تايي مي‌گيريم و درصد ضايعات را در آن محاسبه مي كنيم . نحوة تشكيل نمودار P به صورت زير است :
1- m نمونه n تايي مي گوييم . (پيشنهاد مي شود m = 30 , n = 50 ) .
2- براي هر نمونه تعداد ضايعات را مي شماريم (Di ) .
3- محاسبات زير را انجام مي دهيم .

4- نمودار را ترسيم مي كنيم .
نكته):بعد از3بار موردتاييد بودن نمودارهاي كيفي ميتوان نمودارهاي مذكوررا از قسمت گزارشات مشخصه هاي وصفي SPCحذف كرد
II . نمودار nP : ( Number of Nonconforming )

اين نمودار در حقيقت يك حالت خاص از نمودار P است كه در آن درصد محاسبه نمي‌شود . در اين نمودار تعداد خرابي در يك نمونه باندازه ثابت n مورد بررسي قرار مي گيرد .

= خط مركزي
= حد كنترل بالايي
= حد كنترل پائيني

برای بدست آ.ردن CP در نمودارهای وصفی از رایطه فوق CP = 1 – P

III . نمودار C : ( Number of Nonconformities in a Sample )

اين نمودار تعداد نواقص را در يك نمونه n تايي مورد بررسي قرار مي دهد . يك قطعه خراب ممكن است داراي چندين نقص باشد . هدف اصلي در تهيه اين نمودار كنترل تعداد نقصهاي موجود در يك نمونه محصول خروجي است . نحوه تهيه نمودار C بدين شرح مي باشد .
25 تا 30 بار نمونه گيري انجام شود حجم هر نمونه بايد حداقل 50 قطعه باشد سپس بايد تعداد نقصها شمرده شده و محاسبات زير انجام شود :

= خط مركزي
= حد كنترل بالايي
= حد كنترل پائيني

IV . نمودار U : ( Number of Nonconformities Per Unit in a Sample )

اين نمودار درست همانند نمودار C است ، با اين تفاوت كه اندازه نمونه ، 1 واحد است . معمولاً نمودار C به نمودار U توجيح داده مي شود به اين دليل كه حاوي اطلاعات بيشتري است . روش تهيه نمودار U بشرح زير است :
1-20 بار نمونه گيري 5 تايي انجام مي دهيم .
2-تعداد نقص را در هر “ واحد “ كالا مي شماريم Ui .
3- محاسبات زير را انجام مي دهيم .

= خط مركزي
= حد بالايي كنترل
= حد پائيني كنترل

ب- نمودارهاي كنترلي كمي :
اين نمودار ها در مواردي استفاده مي شود كه متغيرها پيوسته بوده و به صورت يك عدد قابل شناسايي باشند. مانند طول ، قطر ، وزن ، ارتفاع ، ولتاژ ، ضخامت و …
I – نمودار و R : in a Subgroup ) ( Average of Values & Rang

روش تهيه اين نمودارها بدين شرح است :
1-25 تا 30 نمونه تصادفي 5 تايي بگيريد . (نمونه ها بايد پشت سرهم و از آخرين محصولات توليد شده در مرحله مورد ارزيابي باشند) .
2- ميانگين هر نمونه را محاسبه كنيد .

3- دامنه ( Ri) را براي هر نمونه محاسبه كنيد . (دامنه اختلاف بين حداقل و حداكثر اندازه هاي خوانده شده در يك نمونه 5 تايي است) .
كمترين مقدار (min) – بيشترين مقدار Ri = (max)براي هر نمونه
 طريقه محاسبه و :¯

 عناصر نمودار :¯
= خط مركزي
= حد كنترل بالايي
= حد كنترل پائيني
¯ نكته :

= خط مركزي

= حد كنترل بالايي

= حد كنترل پائيني

اگر دقت داده ها بالا و داده ها نزدیک بهم باشند ،یا زیر گروهها متغیر و بزرگتر از 10 باشد باید از نمودار X/S استفاده نمائیم

II . نمودار , S : ( Average of Values in a subgroup & Standard Deviation )

اگر اندازة نمونه بيشتر از 10 باشد ، ديگر نمودارهاي R وS بر هم منطبق نيست و بايد از نمودار S استفاده شود :

 نمودار S :¯
1-براي هر نمونه محاسبات زير انجام مي گيرد :

2-حدود كنترلي :
= خط مركزي
= حد بالايي كنترلي
= حد پائيني كنترل

 نكته :¯

= خط مركزي

= حد بالايي كنترلي

= حد پائيني كنترل

برای محموله هائی که پشت سر هم تولید می شوند و زیر گروه ندارند بهتر است از نمودار I MR استفاده شود .

نمودارهای کنترل ، عملکرد فرایند را از نطر میزان تغییر پذیری آن بر اساس آماره تعیین شده و نه بر استاندارد مبنا کنترل می کنند

11. نمودار مبنا بايد حداقل كارايي خواست مشتري را داشته باشد . CPK محاسبه شده در اين نمودار بايد حداقل برابر با 1.33 باشد . در نمودارها نبايد هيچ نوع روندي و نقطة خارج از كنترلي وجود داشته باشد .
نكته):بعد از 4بار تاييد مشخصه هاي كمي 1/33) ميتوان گزارشات مذكور را از گزارشات spc حذف كرد./(cpk

حالت خارج از کنترل يا تحت كنترل درنمودارهاي كنترلي
پس از تريم نمودارهاي كنترل بايد اين نمودار را مورد پايش و تحليل قرار دهيم. فرآيندها دچار دو نوع تغييرات مي باشد.

تغييرات ذاتي : اين نوع تغييرات از ذات خود فرآيند مي باشد و به اين نوع نمودار كه داراي تغييرات ذاتي است نمودار تحت كنترل ميگويند (نوسانات خاص).

تغييرات اكتسابي : اين نوع تغييرات كه منشاء بوجود آمدن مشكلات مي باشد نمودار كنترل را از كنترل خارج مي‌كند كه تغييرات ذاتي و اكتسابي هر دو در خارج از كنترل قرار گرفتن نمودار تأثير مي گذارد (نوسانات عام).

شرايط حالت تحت كنترل درنمودارهاي كنترلي :
1- نقاط درون منحني حالت طبيعي دارند . تمامي نقاط ، بين حدود كنترل و به صورت تصادفي قرار مي گيرند .
2- به صورت طبيعي مي تواند نقاطي خارج از نمودار قرار گيرند (صفر عدد در 25 مورد ، يك عدد در 35 مورد ، دو عدد در 100 مورد ) .
نكته : اين حالت در نمودار هاي مبنا صادق است . بدين صورت كه با حذف نقطه خارج از كنترل نمودار مبنا را مجدداً ترسيم مي كنيم . بديهي است پس از جاري شدن نمودار مذكور در صورت مشاهده نقطه خارج از كنترل بايد علل آن بررسي و اقدامات اصلاحي لازم انجام شود .

3- به ندرت نقطه اي نزديك حدود UCL و LCL قرار مي گيرد .
4- هر چه از خط مركزي به طرف حدود كنترل مي رويم ، تمركز نقاط كمتر مي شود .
هيستوگرام اين داده‌ها بايد موجود بوده و داراي توزيع نرمال باشد(مي‌توان از نرم‌افزار Mini Tab جهت تست نرمال بودن استفاده كرد ) در اين مورد بايد شرايط زير وجود داشته باشد .

قابل قبول
0.05
چولگي و كشيدگي
بايد بهبود داد
 0.1<0.05 

رد است
 0.1>

شكل نمودار احتمال نرمال براي قرار گرفتن در شرايط ايده آل بايد بر روي خط راست و نزديك به هم باشد.

12. با مشاهده يك الگوي عدم پايداري و يا مشاهده نقاط خارج از كنترل بايد دست به اقدام مناسب زد . هرگونه تجزيه و تحليل روي نمودارهاي كنترلي و انجام اقدامات اصلاحي در جهت بهبود فرآيند بايد به صورت مستند وجود داشته باشد .
در صورت مشاهده حالات خارج از كنترل درنمودار بايد با شناسايي دلايل نقاط را حذف كرد .
شرايط خارج از كنترل و روش شناسايي آنها :
1-احساس تحليلگر :
احساس تحليلگر در مورد فرآيند در 99% موارد درست مي باشد . حني اگر هيچ دليل خاص وجود نداشته باشد . چنانچه تحليلگر اطمينان كافي ندارد ، بايد فركانس نمونه گيري را بيشتر نمايد .
2- قوانين عمومي : ( Rules )
2-1- يك نقطه خارج از حدود كنترل
2-2-دو نقطه پشت سر هم نزديك به حدود كنترل
2-3- 9 نقطه پشت سر هم بالا يا پائين خط مركزي (5 نقطه درحالت سخت گيرانه )
2-4- 6 نقطه پشت سر هم داراي روند رو به بالا يا رو به پائين (5 نقطه درحالت سخت گيرانه )
2-5- رفتار آشفته و غير تصادفي
2-6- تغييرات ناگهاني
2-7- 2 نقطه از سه نقطه متوالي در حدود انتهايي نزديك حدود كنترل ( 2 Sigma)
2-8- 4 نقطه از 5 نقطه متوالي در حدود انتهايي ( 2 Sigma)
2-9- 7 نقطه پشت سر هم ، يا 11 نقطه از15 نقطه و يا 12 نقطه از14 نقطه بالا يا پائين خط مركزي .
13.در صورتيكه نمودار را نتوان به عنوان نمودار مبنا در نظرگرفت بايد به مراحل قبل برگرديم و درصورت قرارگرفتن در شرايط نمودار مبنا به مرحله بعد مي‌رويم .
تبصره:حالات خاص ميتوانند وضعيت خوب را نيز نشان بدهند مانندموارديكه نشان دهنده روند رو به مركز فرايند خواهند شد و موارديكه نقاط درنزديك ناحيه1/3 خط CL مي باشند كه اين نشانگر وضعيت مطلوب ميباشد كه فرم كنترل شرايط توليد يكسري از علل خوب يا حتي بد شدن خروجي را به ما ميدهد (C). همچنين در فرم دستورالعملهاي توليد بازبيني شرايط توليد مطابق اعداد بهينه بدست آمده انجام شده است.
بدین ترتیب براي مشكلات كيفي از بدو تشريح تا اقدام اصلاحي عدم تطابق‌ها توصيه مي‌گردد از روش D8 استفاده نمود و در بحث شش سیگما در اين خصوص و چرخه DMAIC توضيح داده مي‌شود.

1 – استفاده از يك تيم مسنجم
2 – تشريح و توصيف مشكل
3 – انجام و بازنگري عمليات (محدود كردن) موقت
4 – تعريف و بازنگري علتهاي ريشه‌اي
5 – انتخاب و بازنگري اقدامات اصلاحي
6 – انجام اقدامات اصلاحي پايدار و اساسي
7 – جلوگيري از رخداد مجدد
8 – تشويق و شادباش گفتن بر تيم پروژه

14. قابليت ماشين : ( Machine Capability ( Cmk / Cm Coefficient of
ضريب قابليت ماشين كه از تجزيه و تحليل ماشين حاصل مي شود ، امكان تخمين تغييرات كمي (قابل اندازه گيري) را در يك بازه كوتاه مدت بوجود مي آورد . فاكتورهاي موثر فقط مربوط به ماشين مي باشند .
فاكتورهاي ديگر موثر در فرآيند نبايستي در اين محاسبات بكار روند . به منظور حذف عوامل خارجي موثر فوق لازم است شرايط خاصي برقرار 50 ) و قسمتهاي مختلف بطور>شود . اندازة نمونه ها بايستي از 50 بيشتر باشد (n متناسب و پشت سر هم توليد كنند ، علاوه بر اين اپراتورهاي يكسان براي ماشينها در نظرگرفته شود و تمام نمونه گيري ها از محموله هاي يكسان صورت پذيرد .
فرمول زير جهت محاسبه Cm بكار مي رود :
Cm =
بازه Cmk در محدوده كوچكتر نسبت به Cm قابل محاسبه است . فرمول زير جهت محاسبه Cmk بكار مي رود :

امروزه ، مقادير و بالاتر از آن براي Cmk قابل قبول است .

- قابليت فرآيند : ( Coefficient of Process Capability (Cp / Cpk
توانايي فرايند عبارت است از توانايي ذاتي واندازه گيري شده تكثير محصول توسط فرايند.
منظور از توانايي تكثير در اين تعريف ان ميزان از پراكندگي است كه فرايند تحت كنترل اماري دارد.يعني فرايند بدون هيچگونه انحراف تصادفي،چه ميزان پراكندگي دارد.
اما تجزيه وتحليل كارايي فرايند چيست؟
تجزيه وتحليل كارائي فرايند عبارتست از فعاليتهايي به منظور نمايش ميزان تغيير پذيري فرايند بصورت كمي وتجزيه وتحليل آن با توجه به حدود استانداردي كه از پيش تعيين شده است.
براي توليد محصولي مطابق با استانداردهاي از پيش تعيين شده بايد دو شرط ذيل همواره جاري باشد:
1-مركزيت توزيع فرايند توليد منطبق برحد وسط استاندارد(عدد اسمي) باشد.
2-فرايند در اطراف ميانگين خود از تغيير پذيري كمي برخوردار باشد.
براي مقايسه مركزيت فرايند با عدد اسمي مي توان از شاخصهاي نمايانگرمركزيت مانند ميانگين،ميانه،يا مد بهره برد و براي تخمين ميزان تغيير پذيري از انحراف معيار ودامنه استفاده ميشود.
در دنياي صنعت تفكيك تغييرات به دوحالت زير حائز اهميت است:
حالت اول : تغييرات(انحرافات)موجوددرفرايندتوليددليل خاصي دارندوباازبين بردن آن دليل ميتوان مانع از بروز تغييرات شد.
حالت دوم : تغييرات(انحرافات)موجود در فرايند دليل خاصي ندارند،بلكه ماهيت فرايند وطبيعت ان به گونه أي است كه در يك دامنه قابل تشخيص نوسان دارد.
مبحث كارائي فرايند در برگيرنده حالت دوم تغييرات يعني تغييرات ذاتي فرايند مي باشد.در تحليل كارائي فرايند،توان فرايند توليد در به وجود آوردن مشخصه أي با توجه به استاندارد از پيش تعيين شده بررسي مي گردد.
براي اندازه گيري قابليت فرايند مي بايست ان را كمي كرده وسپس ان شاخص كمي را با معيارهاي از پيش تعيين شده مقايسه كنيم.براي محاسبه قابليت فرايند از فرمول زير استفاده مي كنيم:

هنگام محاسبه CP در واقع دو طول در نمودار را باهم مقايسه مي كنيم.(lsl-lsu) فاصله بين خطوط مشخصه محصول مي باشد.در حاليكه 6s فاصله بين خطوط +3s و-3s است.پس براي برآوردن نيازهاي خواسته شده لازم است كه حداقل داراي شاخص قابليتي برابر با 1 باشد.البته بايد توجه داشت كه ممكن است با CP كمتر از يك نيز با انجام دوباره كاري بتوانيم نيازهاي مشتري را براورده كنيم.
توجه به اين نكته ضروري است كه CP زماني مناسب است كه ميانگين فرايند روي خط وسط استاندارد باشد.براي تحقيق اين موضوع نيز دو فرمول زير را براي شاخص توانايي تعريف مي كنيم:

CPL= CPU=

برای محاسبه CP از جدول Z به فرمول روبرو ———- = CP

توجه داشته باشيم كه هرچه نسبت CPU/CPL به 1 نزديك تر باشد،تقارن بيشتر شده و فرايند در شرايط بهتري به سر مي برد.
تفاوت بين Cp و Cpk مانند Cm و Cmk است . Cp انديس قابليت فرآيند است و برابر است با تفاوت حدود بالا و پائين تقسيم بر 6 Sigma

اگر Cp = 1 و تلرانس تغييرات برابر با 6 Sigma باشد فرآيند سه در هزار ضايعات خواهد داشت . اگر UCL بر USL و LCL بر LSL منطبق نباشد ، CP شاخص خوبي جهت محاسبه ضايعات نخواهد بود و بهتر است از شاخص Cpk استفاده كرد .

 امروزه ، مقادير و قابل قبول مي باشد .¯
15. درصورت قرار گرفتن Cpk درحداقل شرايط مبنا (برابر با يك) با توجه به وقايع ثبت شده توليد و با تشكيل جلسات و با حضور اعضاء شوراي مديران مي‌توان اقدام اصلاحي مناسبي تعريف كرد تا درفرآيند باعث افزايش شاخص بالا شود .

16. براي تعيين پريود نمونه‌گيري رعايت نكات زير لازم است :
1- تيراژ توليد 2- تعداد نقاط در روز 3- زمان بين دو نمونه‌گيري
نكته : بعد از رسيدن قابليت فرآيند به سطح مورد نياز ، مسئول اجراي SPC با تأييد مشتري مي‌تواند نسبت به كاهش تعداد نمونه‌گيري اقدام نمايد .
17. در هر بار نمونه‌گيري لازم است تمام وقايع توليد در همان ساعت ثبت شود .
18. به محض خارج افتادن نقطه‌اي يا نزديك بودن نقاط به حدود كنترلي طبق روش توقف / تذكر به توليد نسبت به رفع مشكل اقدامات اصلاحي لازم را صورت داد .(رجوع شود به روش اجرايي كنترل محصول نامنطبق)
19. شاخصهايي كه در ابتداي كار SPC براي اندازه‌گيري بهره‌وري تعيين شده بود بايد ارزيابي شده و شاهد كاهش آنها باشيم .
20. نمودارهايي كه از آنها استفاده مي‌شود بايد تحت كنترل باشند . درغير اينصورت بايد لزوماً علت خارج از كنترل شدن فرآيند روي نمودار ثبت شده باشد و مشخص باشد كه اقدام اصلاحي كه روي آن انجام گرفته چه بوده و فرآيند در چه زماني مجدداً تحت كنترل قرار گرفته و در طي مدت خارج از كنترل چه اقدام كنترلي سخت گيرانه‌تري روي محموله‌هاي توليدي انجام گرفته است .
21. تمام تجزيه و تحليل روي نمودارها و اقدامات اصلاحي انجام يافته و ثبت وقايع توليد بايد به صورت مستند و قابل رديابي از ابتداي كار وجود داشته باشد .
22. ارزيابي دوره‌اي :
الف- تغييرات مدارك :
پس از اجراي سيستم فوق ممكن است اصلاحاتي در مدارك مرتبط در سيستم تضمين كيفيت لازم باشد . اين تغييرات مي بايست توسط كميته تخصصي و از طريق اجراي مجدد روش اجرايي طرح ريزي كيفيت براي همان محصول با در نظر گرفتن تغييرات اخير لحاظ شود . بديهي است در اين كميته كليه نيازمنديهاي اصلاح از قبيل طرح كيفيت ، طرح كنترل ، نقشه ها و … مورد بررسي مجدد قرار گرفته و نكته اي دور از نظر نخواهد ماند .
ب-تغييرات فرآيند :
درصورت مشاهده تغييرات درفرايند (روند مثبت يا منفي) و يا در صورت عدم تغيير بعد از200 بار نمونه برداري يا بعد از يكماه مديركنترل كيفيت نسبت به بازنگري نمودار مبنا اقدام مي‌نمايد .
23. بعد از اولين بازنگري نمودار مبنا بايد شاهد افزايش Cpk وPpk باشيم كه اين افزايش‌ها بايد توسط اقدامات اصلاحي انجام شده به صورت مستند و قابل رديابي وجود داشته باشد .
24. يكي از اهداف اجرايSPC كاهش ضايعات و دوباره‌كاريها مي‌باشد . لذا بايد درصد ضايعات محصول نهايي و ايستگاههاي مختلف كاري كهSPC در آنها اجراشده است به طور مستند موجود باشد و روند كاهش ضايعات و دوباره‌كاريها درآن مشخص باشد .

ديدگاه كلي به طرحهاي نمونه گيري به منظور پذيرش:
به طور كلي به سه طريق ميتوان درباره ردويا قبول يك انباشته اظهار نظر كرد:
-تصميم گيري بدون انجام بازرسي
-تصميم گيري با توجه به نتايج بازرسي 100%
-تصميم گيري با توجه به بازرسي نمونه اي
در بسياري از موارد به دليل وجود عوامل متعددي بازرسي انباشته بصورت 100% امكانپذير نمي باشد و ازطرف ديگر پذيرش انباشته بدون بازرسي نيز باعث بالا رفتن ريسك ما شده و به صرفه نمي باشد. ازاين روي نمونه گيري از محصولات بصورت منطقي و اظهار نظر در باره رد يا قبول آن با توجه به يك شاخص كيفي از قبل تعيين شده تنهاراهي است كه علاوه بر امكانپدير بودن، اطمينان نسبي را نيز براي ما به دنبال مياورد.
معمولا از بازرسي نمونه اي در موارد ذيل استفاده ميشود:
1-هنگامي كه هزينه مورد نياز براي انجام بازرسي 100% بالا باشد،انجام بازرسي نمونه اي باعث كاهش هزينه هاي بازرسي خواهد شد.
2-هنگامي كه تستهاي مورد نياز مخرب باشند.
3-وقتي كه محصول نسبتا حساسي داريم .
4-در مواقعي كه حجم نسبتا بزرگي از اقلام مشابه بازرسي ميشوند،بازرسي نمونه اي نتيجه بهتري نسبت به بازرسي 100%به بار مي اورد.زيرا انجام بازرسي 100% خسته كننده بوده وباعث بروز خطا ميشود.
البته پيش كشيدن اين مبحث به آن معني نيست كه در تمامي موارد استفاده از بازرسي نمونه اي منجر به نتايج بهتري نسبت به بازرسي 100% خواهد شد.بلكه بايد مطالعه بر روي ماهيت اقلام و پارامترهاي كنترلي انجام گرفته وطرح بازرسي مربوطه انتخاب گردد. استفاده از بازرسي نمونه اي به طور كلي مزايا و معايبي دارد كه ذيلا ذكر مي گردد:
مزايا:
-هزينه هاي بازرسي در مقايسه با بازرسي 100% پايين تر است.
-در مورد اقلامي كه نياز به تست مخرب دارند به كار گرفته ميشود.
-آسيب هايي كه در اثر انجام عمليات اندازه گيري،جابجايي،بازكردن بسته ها و.. ايجاد مي شود كمترند.
-در بازرسي نمونه اي كل محموله بازرسي شده نامنطبق به تامين كننده ارجاع داده ميشود(به جاي اينكه فقط اقلام معيوب را انتقال دهيم)ودر نتيجه انگيزه قوي تري براي حركت در جهت بهبود به وجود مي ايد.
-هزينه هاي آموزش، سرپرستي و… نيروي انساني بخش بازرسي پايين مي ايد.
-زمان كل بازرسي تقليل پيدا مي كند ودر نتيجه زمان بندي جهت تحويل قطعات به خطوط سريعتر انجام ميگيرد.
-خطاي بازرسي ناشي از خستگي و يكنواختي كار كمتر مي شود.
معايب:
-مهمترين عيب خطاي نمونه گيري است.يعني امكان خطا ويا احتمال پذيرش اقلام معيوب و يارداقلام سالم وجود دارد.
-درباره محصول ويا فرايندي كه محصول را توليد كرده است اطلاعات كمتري ميدهد.
-اين طرح نياز به دستورالعملها وروشهاي اجرايي خاصي دارد كه در بازرسي 100% مورد نياز نمي باشد.
ذكر اين نكته در باره طرحهاي نمونه گيري به منظور پذيرش ضروري است كه هدف از انجام نمونه گيري پذيرشي به هيچ وجه برآورد كيفيت انباشته نمي باشد بلكه اين طرحها براي ارزيابي انباشته به كار ميروند.طرحهاي نمونه گيري پذيرشي در فراورده ها ايجاد كيفيت نمي كنند بلكه به عنوان ابزاري براي كسب اطمينان از انطباق محصول نهايي با خواسته مشتري به كار ميروند.
انواع طرحهاي نمونه گيري پذيرشي:
الف-انواع طرحها از نظرتعداد دفعات نمونه گيري:
1-طرحهاي يك بار نمونه گيري: (Single Sampling Plans)
در طرح يك بار نمونه گيري،ابتدا نمونه اي از بهرانتخاب مي شود و اگر تعداد اقلام معيوب كمتر از عدد تعيين شده (c) باشد،محموله قبول ودر غير اين صورت رد مي شود.
2-طرحهاي دوبار نمونه گيري:Double Sampling Plans
در اين نوع طرح نمونه گيري،بعد ازگرفتن اولين نمونه سه حالت ممكن است رخ دهد:اول اينكه تعداد اقلام معيوب بهر كوچكتر يا مساوي عدد قبول (AC1)باشد.كه در اين حالت انباشته پذيرفته خواهد شد.دومين حالت اينكه تعدا اقلام معيوب بزرگتر يا مساوي عدد رد (RE1)باشد.كه در اين حالت انباشته رد خواهد شد.سومين حالت اينكه ميزان معيوبها بين عددرد و قبول باشد كه در اين حالت اظهار نظر در باره رد يا قبول انباشته با گرفتن نمونه دوم ميسر خواهد شد.يعني پس از گرفتن نمونه دوم اگر اقلام معيوب تجمعي نمونه اول ودوم از عدد قبول(RE2) بيشتر بوده ويا باان برابر بود انباشته رد و در غير اين صورت قبول خواهد شد.
3-طرحهاي چند بار نمونه گيري:Multiple Sampling
همانطور كه در طرح دو بار نمونه گيري مواردي پيش مي ايد كه اظهار نظردرباره انباشته با نمونه گيري دوم ميسر ميشود در طرحهاي چند بار نمونه گيري نيز ممكن است با نمونه گيري دوم يا سوم و…. اظهار نظر درباره بهر مقدور نباشد و نياز به نمونه گيري مجدد داشته باشد تا هنگامي كه به يك نتيجه معين دست پيدا كنيم.
نكته مهم پيرامون طرحهاي نمونه گيري مختلف اين است كه احتمال پذيرش يارد محموله در يك سطح تشخيص معين براي تمام طرحها يكسان است وانتخاب طرح مناسب براي استفاده فقط بستگي به عواملي مانند:ماهيت قطعات وبازرسي ها،هزينه هاي بازرسي،سطح كيفيت اقلام و….دارد.استفاده از هر كدام از طرحهاي ياد شده مزايا ومعايب خاص خود را دارد.طرحهاي دوبار نمونه گيري و چند بار نمونه گيري به دليل اينكه شانس قبولي انباشته را در نمونه هاي دوم وسوم و…. پديد مي اورد،اثررواني بهتري براي تامين كنندگان دارد.هزينه هاي اجراي چند بار نمونه گيري بيشتر از دو بار نمونه گيري ودوبار نمونه گيري بيشتر از يك بار نمونه گيري است وبرعكس به همين نسبت حجم اقلام بازرسي شده در طرحهاي چند بار نمونه گيري كمتر از دو بار نمونه گيري ويك بار نمونه گيري است.انتخاب هر طرح نمونه گيري با مطالعه كليه عوامل موثر و عوارض واثرات حاصل از اجراي طرح انجام مي گيردبا اين حال در عمل طرح يك بار نمونه گيري بيشترين كاربرد را دارد.
ب_انواع طرحهاي نمونه گيري از نقطه نظر نوع مشخصات مورد بازرسي:
طرحهاي نمونه گيري از نقطه نظر نوع مشخصات مورد بازرسي به دو بخش تفسيم ميشوند:
1-طرحهاي نمونه گيري براي مشخصه هاي وصفي
2-طرحهاي نمونه گيري براي مشخصه ها ي كمي يا متغيري
به منظور تسهيل استفاده از طرحهاي نمونه گيري استانداردهايي طراحي شده است .از پر استفاده ترين اين روشها مي توان به استاندارد نظامي آمريكا (MIL STD-105E) اشاره كرد كه براي بازرسي مشخصه هاي وصفي كاربرد دارد.براي بازرسي مشخصه هاي كمي يا متغيري نيز مي توان از استاندارد نظامي ديگري به نام(MIL STD – 414) استفاده كرد.که جهت اطلاعات بیشتر می توان به استلندارد های زیر مراجعه نمود .
1) MIL STD – 414———- ISO 3951
2) MIL STD-105E———- ISO 2859

 

+ نوشته شده در  سه شنبه 13 مرداد1388ساعت 16:27  توسط بابک نظری  | 

نگرش فرايندي

نگرش فرايندي

 

سيستم ارزيابي عملكرد كاركنان: پرداختن به فرايند مديريت منابع انساني در داخل سازمانها و لزوم توجه به طراحي و تدوين سيستم هاي ويژه اي براي اين كار همچون سيستم نيازسنجي آموزش پرسنل، نظام جبران خدمت (طبقه بندي مشاغل)، ارزيابي عملكرد كاركنان، آسيب شناسي شغلي، جامعه پذيري كاركنان و ديگر سيستم هاي تدوين شده و پياده سازي آنها نيازمند نگرش باز و صحيح مديريت است، كه در اين راستا مديران مي توانند با بهره گيري از متخصصان و مشاوران زبده به شكل مطلوبي در تحقق فرايند مديريت منابع انساني گام بردارند.
ازجمله چالشهاي مهم در داخل سازمانها كه مديريت به انواع و اقسام روشهاي مختلف با آن درگير است، بحث ارزيابي عملكرد كاركنان است كه در اين مقوله مديريت به دنبال اهداف مشخص و معيني است. در سازمانها با توجه به نيازهاي مختلف و نگرش مديران ممكن است اهداف موردانتظار از ارزيابي عملكرد به صورتهاي مختلف اولويت بندي شوند.
اهداف ارزيابي عملكرد: كاربردهاي منظور شده براي ارزيابي عملكرد در بيشتر سازمانها عبارتند از:
برنامه ريزي براي نيروي انساني؛
كارمنديابي و انتخاب؛
تعيين روايي آزمونهاي استخدامي؛
تشخيص نيازهاي آموزشي و سعي در رفع آنها؛
تعيين مسير شغلي؛
تعيين معيار براي پرداخت پاداشهاي مادي؛
شناخت استعدادهاي بالقوه كاركنان؛
پيشبرد ارتباط موثر ازطريق بهسازي عملكرد؛
تصميم گيري درمورد تشويق، ترفيع، انتقال و تنزيل كاركنان.
علي رغم وجود عوامل و اهداف متنوع در بيشتر سازمانها مديران از ارزيابي عملكرد مستقيماً در پرداخت حقوق و دستمزد به كاركنان استفاده مي كنند كه همين مسئله باعث مقاومتهاي زيادي از سوي كاركنان در داخل سازمانها شده است. و مديران را وادار كرده است كه هميشه از ارزيابي عملكرد يك سري نگرانيهايي داشته باشند.
رويكرد جديد ارزيابي عملكرد: روند كنوني ارزيابي عملكرد در داخل سازمانها اگر به شكل موردي به آن اشاره شود با الهام از مديريت عملكرد پا را فراتر نهاده و در آن جداي از ارزيابي عملكرد به تعيين ميزان شايستگي و لياقت، قابليت رشد و ارتقا و ترفيع نيز توجه شده است.
اولويت سازمانهاي كنوني، تعيين هرچه مطلوب تر شاخصهاي موردارزيابي و دقت در تخصيص امتياز به آنهاست. در تلاش براي ربودن گوي سبقت سازمانها با بهره گيري از مشاوران زبده اين كار به تعريف شاخصهاي فرد، واحد و سازمان مي پردازند كه البته با نگرش كنوني كه به شكل فرايندي است اصرار بر اين است كه شاخصهاي واحد حذف شده و باتوجه به تعريف فرايندها در داخل سازمان، براي هر فرايند معيارهاي ارزيابي تعريف شود.
شاخصهاي ارزيابي فردي: در تعيين شاخصهاي فرد براي سطوح مختلف سازمان اعم از كارگر، كارمند، كارشناس، رئيس، سرپرست و مدير شاخصهايي تعيين مي شود كه تعدادي از آنها به شكل عمومي براي همه سطوح كاربرد دارد و يك سري از اين شاخصها مربوط به آن پست خاص از سازمان است كه فرد در آن قرار دارد.
جدول شماره يك دربرگيرنده مثالهايي از شاخصهاي عمومي و يك سري از شاخصهاي تخصصي است كه به تفكيك رده و سطوح سازماني در قسمتهاي مختلف به كار مي روند.

در تعيين شاخصهاي فردي توجه به شاخصهاي تخصصي از اهميت بالايي برخوردار است، چنانچه امروزه اكثر سازمانها در تعيين شاخصهاي تخصصي خود افراد را به سه رده صفي - ستادي - پشتيبـــاني تقسيم مي كنند و باتوجه به حوزه فعاليت آنها به تدوين شاخص مي پردازند.
شاخصهاي واحد/ فرايند: عمده ترين شاخصهاي واحدها باتوجه به كارايي هر شاخص براي فرايند، واحد مربوطه عبارتند از: كيفيت، كاهش هزينه، تحويل به موقع، افزايش درآمد، تحقق برنامه، رضايت كاركنان، آموزش پرسنل، ميزان توليد و... كه هركدام از اين شاخصها خود عاملهايي براي اندازه گيري دارند كه باتوجه به نوع فعاليت واحد، فرايند به صورت مختلف براي آنها تعريف شده اند.



شاخصهاي سازماني
درمورد شاخصهاي سازمان نيز بحثهاي زيادي هست چرا كه سازمان بايد با تعيين معيارها و شاخصهاي خود ميزان دستيابي به اهداف و رسالت خود را موردبررسي قرار دهد.
درعمده موارد شاخصهايي كلي براي سازمان تعريف مي شود و دركنار آنها نيز باز يك سري عوامل براي سنجش اين شاخصها درنظرگرفته مي شود.
براي مثال، در سازمانهاي صنعتي شاخصهايي همچون: تحويل به موقع، كيفيت كالاي توليدي، كاهش هزينه هاي سازمان، جلب مشاركت كاركنان، خدمات دهي مطلوب و درنهايت شاخص تحقق اهداف منظور مي شود.
در توضيح بيشتر اين شاخصها براي مثال مي توان عامل اندازه گيري خدمات دهي مطلوب را با توجه به توزيع پرسشنامه درميان مشتريان و كسب اطلاع از ميزان رضايت آنها تعيين كرد.
وزن دهي به شاخصها: پس از تعيين شاخصهاي فرد - واحد - سازمان باتوجه به درجه اهميت هركدام از شاخصها براي هر قسمت به آنها وزن تخصيص مي دهند تا اولويت آنها به ترتيب مشخص شود.
در بحث امتيازدهي به شاخصها، سازمانها بايد به دنبال اين موضوع باشند كه شاخصهاي انتخابي به شكل مطلوبي بيانگر توقعات و انتظارات عملكردي باشند و سپس با وزن دهي صحيح، اهميت هريك از شاخصها را كه در راستاي اهداف سازمان، واحدي و فردي بيشتر است در سطح بالاتر ببينند.
براي مثال، در واحدي مانند امورمالي درجه اهميت دقت و توجه به كار مي تواند عامل بسيار مهمي تلقي گردد كه بايد وزن بالاتري را نيز به خود اختصاص دهد.
در بعضي از شيوه هاي نوين ارزيابي براي هركدام از شاخصهاي موجود از لحاظ كيفي سطح مشخصي را تعيين كرده و سپس باتوجه به اهميت آن بــه تعاريف مربوط به شاخص مي پردازند. در جدول شماره 2، دو نمونه از اين تعاريف مشخص شده است.

جدول 2 ? دو نمونه تعريف شاخصها
همكاري: بررسي نگرش فرد نسبت به كار، همكاران و سرپرستانش، آيا حل مشكلات ديگران را در نظر دارد؟ همواره صميمي و ياري دهنده است، در موارد اضطراري با خوشحالي و اشتياق ياري م يكند. اطرافيان او را خيلي دوست دارند به خوبي همكاري م يكند. مقررات را درك و اجرا مي كند. معمولاً ديدگاه هاي مطلوبي دارد. اطرافيان او را دوست دارند معمولاً مبادي آداب و ياري دهنده است، دستورات را اجرا مي كند ولي گاهي تذكراتي لازم دارد.با ديگران سلوك خوبي دارد تنها آنچه را كه مشخصاً از او خواسته مي شود انجام مي دهد. گاهي درباره دستورات شكايت دارد و تمايل ندارد به ديگران كمك كند. غير صميمي است و درپي همكاري نيست. از كمك به ديگران خودداري مي كند
دانش شغل: ميزان فراگيري و دركي كه در مورد جنبه هاي مختلف شغل و هدفهاي آن دارد به طور استثنايي همه جنبه ها را درك مي كند. تمايل فراواني به كسب اطلاعات دارد در بيشتر موارد دانش كامل دارد. علاقه و توانايي بالقوه براي رشد شخصي دارد براي انجام كار دانش كافي دارد. به طور داوطلبانه در پي پيشرفت نيست دانش شغلي كافي ندارد. در برابر انتقاد و دستور مقاومت نشان مي دهد الزامات شغلي را درك نمي كند

نتيجه گيري
درمورد پياده سازي سيستم هاي ارزيابي به شكل كنوني علي رغم اينكه درصد موفقيت آنها به سبب پاره اي مشكلات پايين است ولي باز اصرار وجود دارد كه به كار گرفته شوند. دلايل آن نيز همان كاربردهاي وسيع و حياتي ارزيابي عملكرد براي سازمان و كاركنان آن است درواقع بايد سازمانهاي امروزي در طراحي سيستم هاي ارزيابي عملكرد خود اين مطلب را به كل در نظر داشته باشند كه هرچه سيستم ارزيابي پيچيدگي بيشتري داشته باشند و از اقلام اندازه گيري بيشتري برخوردار باشد پياده كردن آن بسيار سخت و مشكل است. لذا اين مطلب از آن لحاظ اهميت زيادي دارد كه مديران، ســرپرستان و رؤساي سازمان (ارزيابي كنندگــان) درواقع به سبب وجود پاره اي از خطاهاي ارزيابي كه ماهيتاً به دو صورت موانع 1 - رفتاري و رواني 2 - موانع فني و اجرايي در كار ارزيابي تاثير اساسي دارند از ارزيابي پرسنل زيرمجموعه به شكل كامل و بدون اشكال باز مي مانند. با درنظر گرفتن اين موضوع كه سازمانها كلاسهاي زيادي را براي ارزيابي كنندگان درمورد شيوه هاي ارزيابي و نوع پركردن فرمها بدون دخالتهاي شخصي ارزيابي كنندگان، برگزار مي كنند اين مشكلات احتمالاً در آينده اي نزديك بــــه شكل ضعيف تري سيستم هاي ارزيــــــابي را تحت الشعاع قرار مي دهد.

منابع و ماخذ:
1 - ميرسپاسي، ناصر، مديريت استراتژيك منابع انساني و روابط كار، تهران، ناشر: مؤلف، 1365
2 - آرمسترانگ، مايكل، مديريت استراتژيك منابع انساني، ترجمه سيدمحمداعرابي و داود ايزدي، تهران، ناشر: دفتر پژوهشهاي فرهنگي، 1381
3 - سعادت، اسفنديار، مديريت منابع انساني، تهران، ناشر: سازمان مطالعه تدوين كتب علوم انساني (سمت)، 1375
4 - سينگر، مارك، مديريت منابع انساني، مترجم: فريده آل آقا، تهران، ناشر: مركز آموزش مديريت دولتي، 1378
5 -
WAYNE F.CASIO, MANAGING HUMAN RESOURCES PRODUCTIVITY, QUALITY OF WORK LIFE, PROFITS FIFTH EDITION.
6 -
DE CENZO/ROBBINS, HUMAN RESOURCE MANAGEMENT, FIFTH EDITION.

 

+ نوشته شده در  سه شنبه 13 مرداد1388ساعت 16:26  توسط بابک نظری  | 

پنج حکایت خواندنی !

پنج حکایت خواندنی !

حکایت اول :
مهندسي بود كه در تعمير دستگاه هاي مكانيكي استعداد و تبحر داشت. او پس از30 سال خدمت صادقانه با ياد و خاطري خوش باز نشسته شد. دو سال بعد، از طرف شركت درباره رفع اشكال به ظاهر لاينحل يكي از دستگاه هاي چندين ميليون دلاري با او تماس گرفتند. آنها هر كاري كه از دستشان بر مي آمد انجام داده بودند و هيچ كسي
نتوانسته بود اشكال را رفع كند. بنابراين، نوميدانه به او متوسل شده بودند كه در رفع بسياري از اين مشكلات
موفق بوده است. مهندس، اين امر را به رغبت مي پذيرد. او يك روز تمام به وارسي دستگاه مي پردازد و در پايان كار، با يك تكه گچ علامت ضربدر روي يك قطعه مخصوص دستگاه مي كشد و با سربلندي مي گويد: «اشكال اينجاست!» آن قطعه تعمير مي شود و دستگاه بار ديگر به كار مي افتد. مهندس دستمزد خود را
50000 دلار معرفي مي كند. حسابداري تقاضاي ارائه گزارش و صورتحساب مواد مصرفي مي كند و او بطور مختصر اين گزارش را مي دهد: «بابت يك قطعه گچ: 1 دلار و بابت دانستن اينكه ضربدر را كجا بزنم: 49999 دلار» سه قطعه معيوب در هر 10000 قطعه


حکایت دوم :
درباره كيفيت محصولات و استانداردهاي كيفيت در ژاپن بسيار شنيده ايد. اين داستان هم كه در مورد شركت آي بي ام اتفاق افتاده در نوع خود شنيدني است. چند سال پيش، آي بي ام تصميم گرفت كه توليد يكي از قطعات كامپيوترهايش را به ژاپنيها بسپارد. در مشخصات توليد محصول نوشته بود: سه قطعه معيوب در هر 10000
قطعه اي كه توليد مي شود قابل قبول است. هنگاميكه قطعات توليد شدند و براي آي بي ام فرستاده شدند، نامه اي همراه آنها بود با اين مضمون «مفتخريم كه سفارش شما را سر وقت آماده كرده و تحويل مي دهيم. براي آن سه قطعه معيوبي هم كه خواسته بوديد خط توليد جداگانه اي درست كرديم و آنها را هم ساختيم. اميدواريم اين كار رضايت شما را فراهم سازد.»

حکایت سوم :
خود ارزيابي پسر كوچكي وارد مغازه اي شد، جعبه نوشابه را به سمت تلفن هل داد. بر روي جعبه رفت تا دستش به دكمه هاي تلفن برسد و شروع كرد به گرفتن شماره. مغازه دار متوجه پسر بود و به مكالماتش گوش مي داد.. پسرك پرسيد: «خانم، مي توانم خواهش كنم كوتاه كردن چمن هاي حياط خانه تان را به من بسپاريد؟»
زن پاسخ داد: «كسي هست كه اين كار را برايم انجام مي دهد.» پسرك گفت: «خانم، من اين كار را با نصف قيمتي كه او مي دهد انجام خواهم داد.» زن در جوابش گفت كه از كار اين فرد كاملا راضي است. پسرك بيشتر اصرار كرد و پيشنهاد داد: «خانم، من پياده رو و جدول جلوي خانه را هم برايتان جارو مي كنم. در اين صورت شما در يكشنبه زيباترين چمن را در كل شهر خواهيد داشت.» مجددا زن پاسخش منفي بود. پسرك در حالي كه لبخندي بر لب داشت، گوشي را گذاشت. مغازه دار كه به صحبت هاي او گوش داده بود به سمتش رفت و گفت: «پسر...، از رفتارت خوشم آمد؛ به خاطر اينكه روحيه خاص و خوبي داري دوست دارم كاري به تو بدهم.» پسر جوان جواب داد: «نه ممنون، من فقط داشتم عملكردم را مي سنجيدم. من همان كسي هستم كه براي اين خانم كار مي كند..»

 

حکایت چهارم :
مار را چگونه بايد نوشت؟روستايي بود دور افتاده كه مردم ساده دل و بي سوادي در آن سكونت داشتند. مردي
شياد از ساده لوحي آنان استفاده كرده و بر آنان به نوعي حكومت مي كرد. برحسب اتفاق گذر يك معلم به آن روستا افتاد و متوجه دغلكاري هاي شياد شد و او رانصيحت كرد كه از اغفال مردم دست بردارد و گرنه او را رسوا مي كند. اما مرد شياد نپذيرفت. بعد از اتمام حجت
٬ معلم با مردم روستا از فريبكاري هاي شياد سخن گفت و نسبت به حقه هاي او هشدار داد. بعد از كلي مشاجره بين معلم و شياد قرار بر اين شد كه فردا در ميدان روستا معلم و مرد شياد مسابقه بدهند تا معلوم شود كداميك باسواد و كداميك بي سواد هستند. در روز موعود همه مردم روستا در ميدان ده گرد آمده بودند تا ببينند آخر كار، چه مي شود. شياد به معلم گفت: بنويس «مار»
معلم نوشت: مار نوبت شياد كه رسيد شكل مار را روي خاك كشيد.و به مردم گفت: شما خود قضاوت كنيد كداميك از اينها مار است؟مردم كه سواد نداشتند متوجه نوشته مار نشدند اما همه شكل مار را شناختند و به
جان معلم افتادند تا مي توانستند او را كتك زدند و از روستا بيرون راندند.
شرح حكايت :
اگر مي خواهيم بر ديگران تأثير بگذاريم يا آنها را با خود همراه كنيم بهتر است با زبان، رويكرد و نگرش خود آنها، با آنها سخن گفته و رفتار كنيم.. هميشه نمي توانيم با اصول و چارچوب فكري خود ديگران را مديريت كنيم. بايد افكار و مقاصد خود را به زبان فرهنگ، نگرش، اعتقادات، آداب و رسوم و پيشينه آنان ترجمه كرد و به آنها داد

حکایت پنچم :
آيا نقطه ضعف مي تواند نقطه قوت باشد؟كودكي ده ساله كه دست چپش در يك حادثه رانندگي از بازو قطع شده بود براي تعليمفنون رزمي جودو به يك استاد سپرده شد. پدر كودك اصرار داشت استاد از فرزندش يك قهرمان جودو بسازد. استاد پذيرفت و به پدر كودك قول داد كه يك سال بعد مي تواند فرزندش را در مقام قهرماني كل باشگاهها ببيند. در طول شش ماه استاد فقط روي بدنسازي كودك كار كرد و در عرض اين شش ماه حتي يك فن جودو را به او تعليم نداد.بعد از شش ماه خبر رسيد كه يك ماه بعد مسابقات محلي در شهر برگزار ميشود. استاد
به كودك ده ساله فقط يك فن آموزش داد و تا زمان برگزاري مسابقات فقط روي آن تك فن كار كرد. سرانجام مسابقات انجام شد و كودك توانست در ميان اعجاب همگان، با آن تك فن همه حريفان خود را شكست دهد. سه ماه بعد كودك توانست در مسابقات بين باشگاهها نيز با استفاده از همان تك فن برنده شود. وقتي مسابقات به پايان رسيد، در راه بازگشت به منزل، كودك از استاد راز پيروزي اش را پرسيد. استاد گفت: دليل پيروزي تو اين بود كه اولا به همان يك فن به خوبي مسلط بودي. ثانيا تنها اميدت همان يك فن بود و سوم اينكه تنها راه شناخته شده براي مقابله با اين فن، گرفتن دست چپ حريف بود، كه تو چنين دستي نداشتي

+ نوشته شده در  دوشنبه 12 مرداد1388ساعت 13:16  توسط بابک نظری  | 

تعیین شخصیت شما با استفاده از تاریخ تولد

 

تعیین شخصیت شما با استفاده از تاریخ تولد

 

در صورتیكه تاریخ تولد شما در :

اول فروردین ماه باشد سیاه هستید .
بین دوم فروردین تا 11 فروردین باشد ارغوانی هستید
بین 12 تا 21 فروردین باشد. شما سرمه ای است
بین 22 فروردین تا 31 فروردین باشد نقره ای هستید .
بین یكم اردیبهشت تا 10 اردیبهشت باشد سفید هستید .
بین 11 اردیبهشت تا 24 اردیبهشت باشد شما آبی هستید .
بین 25 اردیبهشت تا سوم خرداد باشد شما طلائی رنگ هستید .
بین 4 خرداد تا 13 خرداد باشد شما شیری رنگ هستید .
بین 14 خرداد تا 23 خرداد ماه باشد شما خاكستری هستید .
بین 24 خرداد تا دوم تیر ماه باشد شما رنگ خرمائی هستید .
سوم تیر ماه باشد رنگ شما خاكستری است .
بین 4 تیر ماه تا 13 تیر ماه باشد شما قرمز هستید .
بین 14 تیر ماه تا 23 تیر ماه باشد شما نارنجی هستید .
بین 24 تیر ماه تا سوم مرداد ماه باشد شما زرد هستید.
بین 4 مرداد ماه تا 13 مرداد باشد شما صورتی هستید .
بین 14 مرداد تا 22 مرداد باشد شما آبی هستید .
بین 23 مرداد تا یكم شهریور باشد شما سبز هستید .
بین 2 شهریور تا 11 شهریور باشد شما قهوه ای هستید .
بین 12 شهریور تا 21 شهریور باشد شما كبود رنگ هستید .
بین 22 شهریور تا 31 شهریور باشد شما لیموئی هستید .
متولدین یكم مهر ماه زیتونی هستند .
بین 2 مهر تا 11 مهر ماه ارغوانی هستید .
بین 12 مهر تا 21 مهر ماه شما رنگ سرمه ای دارید .
بین 22 مهر ماه تا یكم آبان ماه شما نقره ای هستید.
بین 2 آبان تا 20 آبانماه باشد شما سفید هستید .
بین 21 آبانماه تا 30 آبانماه باشد رنگ شما طلائی است .
بین یكم آذر ماه تا 10 آذر ماه باشد شما شیری رنگ هستید .
بین 11 آذر ماه تا 20 آذر ماه باشد شما خاكستری هستید .
بین 21 آذر تا 30 آذر باشد شما خرمائی رنگ هستید .
متولدین اول دیماه نیلی رنگ هستند .
بین دوم دی ماه تا 11 دی ماه باشد رنگ شما قرمز است .
بین 12 دی ماه تا21 دی ماه باشد شما نارنجی هستید .
بین 22 دی ماه تا 4 بهمن ماه باشد شما زرد هستید .
بین 5 بهمن تا 14 بهمن ماه باشد شما صورتی هستید .
بین 15 بهمن تا 19 بهمن ماه باشد شما آبی هستید .
بین 20 بهمن تا 29 بهمن ماه باشد شما سبز هستید .
بین 30 بهمن تا 9 اسفند ماه باشد شما قهوه ای هستید .
بین 10 اسفند تا 20 اسفند باشد شما كبودی رنگ هستید .
بین 21 اسفند تا 29 اسفند باشد لیمویی هستید .


قرمز
با نمك و دوستداشتنی، مشكل پسند اما همیشه عاشق …….واینطور بنظر میرسد كه مورد محبت نیز باشید. با روحیه وبشاش اما در همان زمان میتوانید بد اخلاق هم شوید قادرید با مردم بسیار خوب و با ملاطفت برخورد كنید و این همان عشقی است كه میتواند در راهی كه در پیش دارید همراهتان باشد آدمهایی را كه راحت صحبت میكنند دوست دارید این آدمها باعث میشوند احساس راحتی بیشتری داشته باشید .

شیری رنگ
اهل رقابت و بازی دوست. دوست ندارد ببازد  ولی همیشه بشاش است . شما قابل اعتماد و امین هستید و خیلی علاقه دارید وقت خود را بیرون بگذرانید، با دقت عشقتان را انتخاب میكنید و بسادگی عاشق نمی شوید اما وقتی او را یافتید تا مدتهای طولانی دوستش خواهید داشت .

نیلی
شما بیشتر متوجه نگاهتان هستید و استانداردهای بالائی در انتخاب عشق دارید. هر راه حلی را با دقت و تفكر انتخاب می كنید و بسیار بندرت مرتكب اشتباه احمقانه میشوید دوست دارید رهبر باشید و به راحتی می توانید دوستان جدید پیدا كنید .


خاكستری
جذاب و فعال هستید، شما هرگز احساستان را پنهان نمی كنیدو هر آنچه را كه درونتان است آشكار می سازید. اما ضمنا میتوانید خودخواه هم باشید. می خواهید مورد توجه باشید ونمی خواهید بطور نا برابر با شما برخورد شود.. میتوانید روز مردم را روشن كنید. شما میدانید در زمان مناسب چه بگویید و خوش اخلاق هستید .

سبز
خیلی خوب با افراد تازه كنار می آیید. در واقع آدم خجالتی ای نیستی اما گاهی اوقات با كلماتت به عواطف مردم آسیب می رسانید. دوست دارید تا مورد توجه و علاقه كسی باشید كه دوستش دارید ولی اغلب تنهایید و به انتظار فرد مورد نظرت می مانید .

طلائی
شما میدانید چه چیزی درست و چه چیزی نادرست است. آدم بشاشی هستید و زیاد بیرون میروید. بسیار سخت میتوانی فرد مورد نظرت را پیدا كنی اما وقتی او را یافتی تا سالیان  متمادی دوباره عاشق نمی شوی .

صورتی
شما همواره در تلاشید تا در هر چیزی بهترین باشید و دوست دارید به سایرین كمك كنید. اما بسادگی قانع نمی شوی . دارای افكاری منفی هستید و در جستجوی عشقی شورانگیز  مانند آنچه در قصه هاست هستید .

زرد
شما شیرین و بیگناهید ، مورد اعتماد بسیاری از مردم ، و دارای رهبریتی قوی در ارتباطاتتان هستید. شما خوب تصمیم میگیرید و انتخاب درستی در زمان مناسب می گیرید. همواره در افكار داشتن روابط عاشقانه بسر می برید .

خرمائی
باهوشید و میدانید چه چیزی درست است. میخواهید همه چیز را مطابق میل خود كنید كه گاهی میتواند بدلیل عدم توجه به نظر دیگران مشكل ساز باشد. اما در مورد عشق صبور هستید. وقتی فرد مورد نظرتان را یافتید برایتان دشواراست فرد بهتری پیدا كنید .

نارنجی
در مقابل اعمالتان مسئولیت پذیر هستید، می دانید چگونه با مردم رفتار كنید. همواره اهدافی برای دستیابی به آنها
دارید و حقیقتا برای رسیدن به آنها تلاش میكنید ، فردی آماده رقابت هستید. دوستانتان برایت بسیار مهم هستند و قدر آنچه را كه دارید میدانید، گاهی اوقات واكنشتان زیادی شدید است و علت آن نیز احساساتی بودنتان است .

ارغوانی
اسرار آمیز هستید، بهیچوجه خودخواه نیستید ، زود و آسان نظرتان جلب میشود. روزتان با توجه به خلقتان میتواند غمگین یا خوش باشد . بین دوستان محبوب هستید اما میتوانید دست به عمل احمقانه ای نیز بزنید ، بسادگی امور را فراموش میكنید. بدنبال شخصی هستید كه قابل اعتماد باشد .

لیموئی
آرام هستید، اما بسادگی عصبانی می شوید. به آسانی حسادت می ورزید و در مورد چیزهای كوچك اعتراض میكنید، نمی  توانید به یك كار بچسبید اما دارای شخصیتی هستید كه  اعتماد و علاقه همه را جلب میكند .

نقره ای
خیال پرداز و بامزه اید ، دوست دارید چیز های جدید را بیازمایید. علاقه دارید خود سازی كنید و بسادگی می
آموزید، براحتی میتوان با شما صحبت كرد و شما نصایح خوبی میدهید. وقتی موضوع دوستی است متوجه میشوید نمی توان به كسی اعتماد كرد، اما وقتی دوستان واقعی خود را یافتید تا  پایان عمر به آنها اعتماد میكنید .

سیاه
شما یك مبارز هستید و دارای انگیزه اید. اما تغییر در زندگی را نمی پسندید. زمانی كه تصمیمی گرفتید، روی
تصمیمتان تا مدتها پای می فشارید. زندگی عشقی شما نیز توام با مبارزه است و مثل همه نیست .

زیتونی
شما روشن قلب و آدم گرمی هستید. همراه خوبی برای فامیل و دوستانید. خشونت را نمی پسندید و میدانید چه چیزی درست  است. شما مهربان و بشاش هستید اما بسادگی به مردم حسادت  نورزید .

قهوه ای
فعال و ورزشكارید ، برای دیگران مشكل است كه به  شما نزدیك شوند. زمانی كه متوجه میشوید نمی توانید به
چیزی كه میخواهید دستیابید ،‌ بسادگی تسلیم شده آنرا رها میكنید .

آبی
اتكا به نفس كمی دارید و خیلی ایرادی هستید . هنرمند هستید و دوست دارید عاشق شوید ، اما میگذارید عشقتان از دستتان برود چون در این مورد از مغزتان فرمان میگیرید نه از قلبتان .

سرمه ای
شما جذابید و عاشق زندگی خود هستید ، نسبت به همه چیز دارای احساسی قوی هستید و خیلی زود گیج میشوید زمانی كه از دست شخص یا اشخاصی عصبانی می شوید برایتان مشكل است آنها را ببخشید.

سفید
شما آرزو و اهدافی در زندگی دارید زود حسادت می ورزید نسبت به دیگران متفاوت و گاهی اوقات عجیب هستید اما همه این حالت شما را دوست دارند .

كبود
احساسات شما بسادگی و ناگهانی تغییر میكند اغلب تنها هستید ، مسافرت را دوست دارید. انسان صادقی هستید ولی  حرف مردم را زود باور میكنید. یافتن عشق برای شما سخت است و گمگشته عشق هستید

+ نوشته شده در  دوشنبه 12 مرداد1388ساعت 13:13  توسط بابک نظری  | 

تست شخصیت با بوی مورد دلخواه

 

تست شخصیت با بوی مورد دلخواه

 

آلن هریس محقق و استاد دانشگاه، درباره اهمیت رایحه و حس بویایی می‌گوید: حس بویایی  شما، در مغز و دقیقا در منطقه احساسات اولیه واقع شده است. به همین علت است كه ارتباطات بویایی تشكیل شده در دوران كودكی، می‌تواند شخصیت رفتاری شما و سازه‌های ثبت  آن را در دوران نوجوانی و جوانی شكل دهد. بنابراین آن بوی خوشی را كه حس می‌كنید لحظات بسیار شادی را برای شما به وجود می‌آورد،  از بین گزینه‌های زیر انتخاب كرده و ببینید كه "رایحه " شخصیت شما چه رنگ و بویی دارد؟ 

تذكر: برای شناخت صحیح پاسخ تست و مبهم نبودن از گزینه‌های زیر، فقط یك گزینه را انتخاب  نمایید

گزینه یك - بوی كلر در استخرهای بزرگ

گزینه دو - بوی كباب، همبرگر

گزینه سه - بوی سبزه و گل

گزینه چهار - بوی كرمهای ضدآفتاب

گزینه پنج - بوی بچه كوچك

پاسخ‌ها

گزینه یك
مطالعات نشان می‌دهد كسانی كه بشدت به بوی تند و تیز كلر در آب استخر علاقه مندند افرادی مخاطره جو و اهل ریسك هستند كه مدام به دنبال كسب تجربیات جدید هستند. شما عاشق تجربه كردن و در نتیجه شوكهای غیر آشنایی هستید كه یكباره بر شما فرود می‌آید

 

گزینه دو
تحقیقات نشان می‌دهد كه بودن با خانواده برای شما از اهمیت فراوانی برخوردار است و بدین ترتیب همیشه از استرس كمتری نسبت به دیگران بر خوردارید. شما تلاش می‌كنید تا تمام اوقات فراغت خود را با آنها بگذارنید

 

گزینه سه
آیا به خاطر می‌آورید كه همیشه پدرتان را در كارهای مربوط به گل و گیاه و یا مادرتان را برای آماده كردن میز غذا و جمع كردن آن، كمك می‌كردید؟ كسانی كه عاشق بوی چمنهای تازه كوتاه شده و یا گل و سبزه هستند، افرادی مسولیت پذیر و دلسوزند و هرگز كاری را در نیمه راه رها نمی‌‌‌كنند. شما با بوی طبیعت زنده اید و این یعنی شادكامی و سرزندگی، یعنی حیات و شما این حیات بدست آمده از طبیعت را با هیچ چیز عوض نمی‌‌‌كنید

 

گزینه چهار
شما فردی فعال، برون گرا و با نشاط هستید كه شادترین لحظات زندگیتان مربوط به زمانی است كه در حال انجام فعالیتی هستید! یك سحرخیز واقعی كه با اعتماد به نفس بسیار می‌تواند روز را به خوبی آغاز كند

.. گزینه پنج
بوی شیرخشك بچه همیشه شما را سست می‌كند و بوی نوزادان معمولا حسی غریب را در شما زنده می‌كند! حسی كه به واسطه آن، خانواده بیش از همه چیز برایتان اهمیت می‌یابد.ئشما همانند مادران خانه دار و یا مردانی كه عاشق زن و بچه خود هستند، دوست دارید تمام وقت خود را در خانه بگذرانید و از بودن با نوزاد خود لذت می‌برید! بوی خوش شیری كه همیشه از او می‌آید، بی اختیار شما را به سمت خانه می‌كشاند تا بهترین لحظات را با او سپری كنید. شما در خانه بودن، آن هم به دور از هرگونه هیاهو و جنجال را به همه چیز ترجیح می‌دهید.

+ نوشته شده در  دوشنبه 12 مرداد1388ساعت 13:9  توسط بابک نظری  | 

INTERVIEW WITH GODگفتگو با خدا

 

INTERVIEW WITH GOD
گفتگو با خدا

I dreamed , I had an interview with god.
خواب دیدم .در خواب با خدا گفتگویی داشتم .

God asked?
خدا گفت :

So you would like to interview me !
پس می خواهی با من گفتگو کنی؟

I said ,If you have the time.
گفتم اگر وقت داشته باشید.

 


God smiled ,
خدا لبخند زد.

My time is eternity.
وقت من ابدی است.

What questions do you have in mind for me?
چه سوالاتی در ذهن داری که می خواهی از من بپرسی؟

What surprises you most about human kind ?
چه چیز بیش از همه شما را در مورد انسان متعجب می کند؟

God answered :
خدا پاسخ داد:

That they get bored with child hood .
این که آنها از بودن در دوران کودکی ملول می شوند،

They rush to grow up and then ,
عجله دارند زودتر بزرگ شوند و بعد،

long to be children again .
حسرت دوران کودکی را می خورند.

That they lose their health to make money .
اینکه سلامتشان را صرف به دست آوردن پول می کنند ،

and then ,
و بعد

lose their money to restore their health .
پولشان را خرج حفظ سلامتی می کنند.

That by thinking anxiously about the future,
اینکه با نگرانی نسبت به آینده

They forget the present ,
، زمان حال را فراموش می کنند.

such that they live in nether the present ,
آنچنان که دیگر نه در حال زندگی می کنند ،

And not the future .
نه در آینده

That they live as if they will never die ,
این که چنان زندگی می کنند که گویی ، نخواهند مرد.

and die as if they had never lived .
وآنچنان می میرند که گویی هرگز نبوده اند.

God's hand took mine and
خداوند دستهای مرا در دست گرفت

we were silent for a while .
و مدتی هر دو ساکت ماندیم.

And then I asked :
بعد پرسیدم

As the creator of people ,
به عنوان خالق انسانها

What are some of life lessons you want them to learn?
می خواهید آنها چه درسهایی از زندگی را یاد بگیرند ؟

God replied , with a smile ,
خداوند با لبخند پاسخ داد :

To learn they can not make any one love them .
یاد بگیرند که نمی توان دیگران را مجبور به دوست داشتن خود
کرد

but they can do is let themselves be loved.
اما می توان محبوب دیگران شد.

T o learn that it is not good to compare themselves
to others.
یاد بگیرند که خوب نیست خود را با دیگران مقایسه کنند

To learn that a rich person is not one who has the
most,
یاد بگیرند که ثروتمند کسی نیست که دارایی بیشتری دارد.

but is one who needs the least.
بلکه کسی است که نیاز کمتری دارد.

To learn that it takes only a few seconds to open
profound wounds in persons we love
یاد بگیرند که ظرف چند ثانیه می توانیم زخمی عمیق، در دل
کسانی که دوستشان داریم ایجاد کنیم،

, and it takes many years to heal them.
ولی سالها وقت لازم خواهد بود تا آن زخم التیام یابد.

To learn to forgive by practicing for giveness .
با بخشیدن بخشش یاد بگیرند.

T o learn that there are persons who love them
dearly.
یاد بگیرند کسانی هستند که آنها را عمیقا دوست دارند.

But simly do not know how to express or show
their feelings.
اما بلد نیستند احساسشان را ابراز کنند یا نشان دهند.

T o learn that two people can look at the same
thing,
یاد بگیرند که می شود دو نفر به یک موضوع واحد نگاه کنند،

and see it differently.
اما آن را متفاوت ببینند.

To learn that it is not always enough that they be
forgiven by others.
یاد بگیرند که همیشه کافی نیست دیگران آنها را ببخشند.

The must forgive themselves.
بلکه خودشان هم باید خود را ببخشند.

And to learn that I am here
و یاد بگیرند که من اینجا هستم

ALWAYS
همیشه

+ نوشته شده در  دوشنبه 12 مرداد1388ساعت 13:6  توسط بابک نظری  | 

پر هزینه ترین حوادث جهان

1- حادثه چرنوبیل

ميزان خسارت: ۲۰۰ میلیارد دلار

در تاریخ ۲۶ آوریل ۱۹۸۶انفجار در نیروگاه اتمی چرنوبیل باعث آلودگی بیش از ۵۰ درصد سطح کشور اکراین شد. 7/1 میلیون نفر در این حادثه دچار آسیب شدند و هنوز آثار آن مثل بیماری سرطان باقی مانده است. هزینه پاک‌سازی و تعمیر و جبران خسارت این حادثه نزدیک به ۲۰۰ میلیارد دلار برآورد شده است. فقط ایجاد یک حفاظ فلزی دور این نیروگاه، نزدیک ۲میلیارد دلار خرج برداشته است.

2-
حادثه شاتل فضایی کلمبیا

ميزان خسارت: ۱۳ میلیارد دلار

در تاریخ ۱ فوریه ۲۰۰۳، شاتل فضایی کلمبیا در هنگام بازگشت به زمین منفجر شد. علت حادثه سوراخی بود که ۱۶ روز قبل و در هنگام پرواز کلمبیا به سمت فضا در یکی از بال‌های شاتل ایجاد شده بود. هزینه‌ای نزدیک به ۱۳ میلیارد دلار برای فرستادن این فضاپیما و مطالعات و تحقیقات انجام شده برای این پرواز صورت گرفته بود ( به غیر از هزینه خود فضاپیما). این حادثه پر خرج‌ترین حادثه سفر تحقیقاتی جهان نام گرفته است.

۳- نشت نفت از نفتکش Prestige

ميزان خسارت: ۱۲ میلیارد دلار

در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۰۲، نفت‌کش پرستیژ حامل ۷۷۰۰۰ تن نفت سنگین در نزدیک سواحل اسپانیا دچار حادثه شد. کاپیتان از نیروهای ساحلی اسپانیا درخواست کمک کرد. ولی آن‌ها نفت‌کش را مجبور کردند از سواحل اسپانیا دور شود. بعد از آن بود که کشتی در طوفان گرفتار شد و سوخت آن در دریا پراکنده شد. هزینه پاک‌سازی نفت رهاشده نزدیک به ۱۲ میلیارد دلار تخمین زده شد.

۴- حادثه شاتل Challenger

ميزان خسارت: هزینه ۵/۵ میلیارد دلار

در تاريخ ۲۸ ژانویه ۱۹۸۶، شاتل فضایی چلنجر، ۳۷ ثانیه بعد از پرواز منفجر شد. اشکال در یکی از مخازن سوخت و نشت سوخت مایع حامل شاتل عامل انفجار بود. هزینه ساخت شاتل بیش از ۴/۵ میلیارد دلار و نزدیک ۱ میلیارد دلار نیز هزینه تجهیزات آسیب دیده در اثر این انفجار بوده است.

۵- انفجار گاز در خطوط لوله شرکت Alpha Oil

ميزان خسارت: ۳/۴ میلیارد دلار

در تاریخ ۶ جولای ۱۹۸۸ انفجار در لوله انتقال سوخت یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های نفتی جهان رخ داد و ۱۶۷ کشته در پي داشت.

6-
نشت نفت از نفت کش شرکت Exxon

ميزان خسارت: ۲/۵ میلیارد دلار

در تاریخ ۲۴ مارس ۱۹۸۹ نشت نفت از یکی از نفت‌کش‌های شرکت Exxon رخ داد كه هزینه پاک‌سازی نفت رها شده نزدیک به ۲/۵ میلیارد دلار برآورد شد.

7-
سقوط جنگنده B-2

ميزان خسارت: ۱/۴ میلیارد دلار

در تاریخ ۲۳ فوریه ۲۰۰۸، یکی از ۲۱ بمب‌افکن‌های B-2 ساخت آمریکا لحظاتی بعد از پرواز سقوط کرد. علت حادثه نفوذ رطوبت به سیستم رایانه‌ای کنترل پرواز بود. این حادثه پرخرج‌ترین حادثه هوایی جهان نیز است. هر دو خلبان هواپیما با خروج اضطراری نجات یافتند. هر کدام از این جنگنده‌ها نزدیک به ۱/۴ میلیارد دلار ارزش دارند.

8-
حادثه تصادف قطار در کالیفرنیا

ميزان خسارت: ۵۰۰ میلیون دلار

در تاریخ ۱۲ سپتامبر ۲۰۰۸، در اثر برخورد قطار در کالیفرنیا ۲۵ نفر کشته شدند. پرداخت غرامت به بازماندگان این حادثه ۵۰۰ میلیون دلار برای شرکت راه‌آهن خرج تراشيد.

9-
سقوط تانکر حامل سوخت از پل Wiehltal در آلمان

‌ميزان خسارت: هزینه ۳۵۸ میلیون دلار

در تاریخ ۲۶ آگوست ۲۰۰۴، تانکری حامل ۳۲۰۰۰ لیتر سوخت، از روی پلی در آلمان سقوط کرد و منفجر شد. هزینه اولیه تعمیر پل حدود ۴۰ میلیون دلار و هزینه ساخت پل جدید ۳۱۸ میلیون دلار خرج داشت.

10-
غرق شدن تایتانیک

‌ميزان خسارت: ۱۵۰ میلیون دلار

در تاريخ ۱۵ آوریل 1912 کشتی تایتانیک غرق شد و بیش از ۱۵۰۰ مسافر آن کشته شدند. هزینه ساخت این کشتی در آن زمان ۷ میلیون دلار بود که به زمان حال حدود ۱۵۰ میلیون دلار می‌شود

+ نوشته شده در  دوشنبه 12 مرداد1388ساعت 11:36  توسط بابک نظری  |